 |
| Melsungen, Vakwerkhuizen en houtsnijwerk in Duitsland |
Duitse vakwerkgevels
Vakwerkhuizen met houtsnijwerk
Waarom toch de wereld rondreizen als er dichtbij zoveel te
zien is? Reeds vele jaren neem ik een korte of een langere vakantie in
Duitsland. Door woonachtig te zijn in Limburg versta ik de taal gemakkelijker
en bovendien ben ik er zo met de wagen.
Wie geregeld het Duitse platteland doorkruist en de dorpjes
en middelgrote steden bezoekt, zal het het groot aantal vakwerkhuizen direct zijn opgevallen. Ook de diversiteit
aan landschappen, regio's en cultuur is er bijzonder groot, wat me steeds weer
verbaast.
Overal ter wereld worden huizen met een houten constructie gebouwd,
maar nergens op de wereld zijn er zoveel vakwerkhuizen gebouwd als in
Duitsland, blijkbaar 2,5 miljoen stuks.
Vakwerkbouw was eeuwenlang erg populair
in een groot deel van Europa. Het was de goedkoopste manier van bouwen op
plekken waar hout, wilgentenen en leem in overvloed waren. In Duitsland zijn
zeer veel historische vakwerkgebouwen overgeleverd, met name in de lager
gelegen streken waar steen schaars is.
 |
| Neurenberg (Nürnberg) |
 |
| Rotenburg an der Fulda |
Elke regio in Duitsland heeft zo zijn eigen stijl in het
construeren en decoreren ( houtsnijwerk en ornamenten ) van vakwerkhuizen. In Nedersaksen domineren siervormen met veel
houtsnijwerk zoals zonneschijven, sierlatten, lijsten met figuren en
inschriften en wordt de Frankische en Allemanisch vakwerkbouw vooral gekenmerkt
door fantasievolle figuren.
Vakwerkgevels, kleine raampjes met roedeverdeling –
vakwerkhuizen hebben charme en zijn een sprekend voorbeeld van ecologisch en
esthetisch verantwoorde houtbouw.
Zoals ik reeds vermeldde: het Duitse vakwerklandschap is
rijk aan stijlen, vormen en kleuren, maar toch steeds met regionale
herkenbaarheid. Wie de Duitse Vakwerkroute met zijn idyllische landschappen en
romantische stadjes volgt, maakt onderweg kennis met alle facetten van de
Duitse vakwerkkunst: veel huizen en boerderijen in de kleine en iets grotere steden zijn
opgetrokken volgens deze zeer oude bouwwijze.
De witte of kleurrijke gevels met
de donkere balken zijn niet te missen fotogenieke objecten. Zij dateren vaak
uit de 16e en 17e eeuw, maar sommige huizen zijn nog ouder, maar de techniek
van het huizen bouwen met takken en leem is echter veel ouder en gaat terug
naar de Steentijd rond 5000 v. Chr.
 |
| Spangenberg |
De Duitse Gotische en renaissance vakwerkbouw heeft een
typische decoratieve stijl met vaak rijke versieringen en houtsnijwerk en een
groots monumentaal aanzicht.
Er is een speciale Vakwerkroute in een aantal regio's, die
loopt van aan de Elbe tot aan de Bodensee, waarbij je goed kan zien dat elke
regio zijn eigen karakteristieke vakwerkstijl heeft. We hebben al een aantal
van deze routes gedeeltelijk afgelegd. Er is een bijzonder praktisch website
die deze routes in de kijker plaatst:
https://www.deutsche-fachwerkstrasse.de
Tal van feesten, markten en evenementen bieden de bezoekers
het hele jaar door afwisseling en inspiratie. Of u de Duitse Vakwerkroute nu
aflegt met de fiets, de auto, de camper of de trein, u zult in elk geval
ontdekken waarom vakwerk in Nedersaksen zo anders is dan aan de Bodensee.
 |
| Rothenburg ob der Tauber |
 |
| Rothenburg ob der Tauber |
Vakwerk is een bouwwijze om muren te maken, waarbij de
dragende structuur uit houten balken bestaat. Het vakwerk bestaat uit een
geraamte van horizontale en verticale balken met soms diagonale balken erin
verwerkt.
Het bewerken van hout voor het skelet was een secuur werk met een
slim systeem van nummering om later op de bouwplaats op de juiste manier in
elkaar gezet te kunnen worden. De opvulling kan bestaan uit vlechtwerk van
tenen van wilg, eik, vuilboom of hazelaar dat bestreken is met een mengsel van
stro en leem.
Later werden ook bakstenen gebruikt als opvulling die al dan
niet werden bepleisterd. Aanvankelijk bestond het dak uit stro totdat dakpannen
in gebruik kwamen.
Het dak had een ruime oversteek zodat de kwetsbare muren zo
min mogelijk te lijden hadden van weersinvloeden. De onderkant van het
bouwwerk, waar toch regen tegenaan kon plenzen, werd bestreken met teer om de
werking van het water tegen te gaan.
Oorspronkelijk pasten vakwerkgevels onopvallend in het
landschap door de kleur van de gebruikte leem. Later werden de wanden
witgekalkt en staken ze sowieso af tegen het balkenwerk.
In veel gevallen werd
dat balkenwerk extra donker geverfd. Op veel plaatsen, vooral in de Eifel,
werden de balken zelfs zwart geschilderd en in andere delen van Duitsland
groen, blauw of een andere kleur om op deze manier nog meer contrast te krijgen
maar ook om hun regio identiteit te benadrukken.
 |
| BAMBERG |
 |
| Dinkelsbühl |
 |
| Limburg an der Lahn |
Een snijwerk in natte eik.
In 2020 had één van mijn cursisten me de vraag gesteld of hij in
een stukje eikenhouten balk dat hij zelf zou meebrengen een geometrisch motief
mocht snijden als oefening. Een voorstel waar ik geen probleem mee had. Ik sta
steeds open voor wat betreft persoonlijke projecten, zolang deze maar
realistisch zijn.
Cursist Bart Deroye is eigenaar van 'Houtwerken' en is
gespecialiseerd in het ontwerpen en de constructie van unieke houten
bijgebouwen, en wou op een originele manier en dit op een zichtbare plek zijn
creaties een signatuur meegeven zodat volgende generaties nog steeds een
origineel Bart Deroye bijgebouw met één oogopslag zouden herkennen.
Zijn website
https://db-houtwerken.be
In de cursus houtsnijden
Toen Bart Deroye op een donderdagavond de cursus binnenstapte met
een blok eikenhout werd ik na een kort
visueel onderzoek van het hout toch wat sceptisch en vertelde ik hem dat het geen lachertje zou
worden om kwalitatief snijwerk te leveren in dit soort hout. Maar wat ik
niet wist was dat deze eiken balken waarmee hij bijgebouwen maakt nog nat zijn.
Het is dus niet de eik waar we normaal
mee werken en het was voor mij een eerste ervaring hiermee te werken.
Nat eikenhout heeft zo zijn voor en nadelen. Het meest opvallende
zijn je handen: ze worden ontzettend snel en overvloedig paar-blauw. Het is een
reactie van je transpiratievocht (zweet) en het looizuur dat zich in eikenhout
bevindt. Met wat oxaalzuur kan je dit snel van je handen verwijderen. Of dit
verwijderen een gezonde werkwijze is weet ik niet.
Laat ook geen natte balk op de schaafmachine liggen: het laat er
roestplekken op achter. Ook niet vergeten je beitels proper te maken als je met
natte eik hebt gewerkt anders zullen ook deze roest gaan vertonen.
Een andere maar meer
aangename ervaring is dat nat eikenhout zacht als boter is.
De verschillende stadia van bewerkingen.
______________________________
___________ Bart Deroye aan het werk
 |
| Een bijzonder geslaagd project van Bart Deroye |
Hieronder:
Een aantal detail opnames van houtsnijwerk, ornamenten en beeldhouwwerk, toepassingen op vakwerkhuizen.
 |
| Vakwerkhuizen en toepassing familiewapen |
