James Peake houtsnijder - woodcarver | Onbekende houtsnijder uit de laat 19-de eeuw | Britse houtsnijder die werkte in de stijl van Grinling Gibbons

Een uitzonderlijke gebeeldhouwde trofee van lindehout 

door de houtsnijder James Peake, gesigneerd en gedateerd 1895.

____________________________

_____________

In het najaar van 2025, kwam dit per toeval deze foto op het internet tegen, en dit op de Google pagina ( afbeeldingen) van de Britse houtsnijder Grinling Gibbons en mijn nieuwsgierigheid was getriggerd. 

In het verleden kreeg ik op dezelfde wijze te maken met andere ( vrij onbekende) houtsnijders, die allemaal in de stijl van Grinling Gibbons werkte. Namen als Laurent Van der meulen, Peter Van Dievoet, Thomas Wilkinson Wallis, ....  waren voorheen onbekenden, en al deze houtsnijders werkte  in de stijl van Gibbons. 

We kunnen dus een nieuwe naam toevoegen aan dit lijstje, namelijk de Britse houtsnijder James Peake. 

Dit blogonderwerp kwam tot stand door de antiekhandelaar die het werk van Peake op dit moment aanbied voor verkoop. We danken hem voor de tekst en fotomateriaal.

https://wickantiques.co.uk

Subliem houtsnijwerk.

 

Een uitzonderlijke gebeeldhouwde trofee, een combinatie van lindehout en andere lichte houtsoorten, gemaakt door de houtsnijder James Peake, het is gesigneerd en gedateerd 1895, met asymmetrische vormen ( achtergrond van Rococo motieven) die op ingewikkelde en delicate wijze zijn uitgesneden. 

En dit met een overvloed aan naturalistische herfstvruchten en bloemen, waaronder, maar niet uitsluitend: een maïskolf, tarwehalmen, druiven, grassen, verschillende soorten chrysanten, een tijgerlelie, madeliefjes en rozen, allemaal tegen een rococostijl achtergrond van C-krullen en rocailles. In de originele vitrine met glas. Engels, 1895.

Voetnoot: James Peake (ca. 1839-1918) vestigde zich in 1866 als houtsnijder, vergulder, lijstenmaker en passe-partout snijder (volgens een label dat werd aangetroffen op een paar door hem gesneden spiegels die in 2009 op een veiling werden verkocht) en zijn vader was ook houtsnijder. 

Peake handelde vanuit verschillende panden in de wijk Lambeth en tegen de tijd dat dit houtsnijwerk werd geproduceerd, werkte hij aan Westminster Bridge Road 276. 

Een kopie van een knipsel dat bewaard wordt in de projectbestanden van de National Portrait Gallery's British Picture Framemakers 1600-1950, en waarschijnlijk dateert uit ongeveer 1914, verwijst naar Peake als ‘de moderne Grinling Gibbons’ en op basis van dit stuk lijkt die vergelijking zeker gerechtvaardigd.

Het gebruik van een rococo-cartouche om het ontwerp te omlijsten is een ongebruikelijke keuze die niet alleen Peake's vaardigheid als houtsnijder, maar ook als ontwerper aantoont. Het lijkt erop dat Peake's tijdgenoten bijzonder onder de indruk waren van het realisme van zijn naturalistische houtsnijwerken met botanische onderwerpen. 

Dit blijkt uit het feit dat hij in maart 1899 een selectie van zijn houtsnijwerken tentoonstelde bij de Catford and District Natural History Society. In een verslag van de Kentish Mercury van 24 maart van dat jaar stond:

'De houtsnijwerken van de heer Peake, en met name zijn groepen fruit en bloemen, vormden een bijzonder aantrekkelijk onderdeel. Botanici die het werk bekeken, spraken hun warme bewondering uit voor de natuurgetrouwheid, de voortreffelijke verfijning van de uitvoering en de artistieke smaak die uit de groepering bleek.'

In 1900 had Peake voldoende reputatie opgebouwd om te exposeren op de Exposition Universelle in Parijs. Een schoorsteenmantel die hij voor de beurs had gesneden, won een bronzen medaille – een hele eer in zo'n vooraanstaand gezelschap. Hij was natuurlijk terecht trots op deze prestatie en een artikel uit de South London Press van 13 augustus 1904 beschrijft deze en andere gesneden voorwerpen in de winkel van Peake:

'Toen ik deze week op een dag op de bus stond te wachten, werd mijn aandacht getrokken door de etalage van Mr James Peake, 276 Westminster Bridge Road, met een aantal houtsnijwerken van de meest delicate en verfijnde beschrijving, duidelijk het werk van een waar genie en creatief artistiek talent van de hoogste orde. 

Boven trof ik de heer Peake zelf aan naast een schoorsteenmantel die de medaille won op de Wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs. Dit houtsnijwerk is van zo'n buitengewone schoonheid dat een louter zakelijke beschrijving onmogelijk een idee ervan kan geven, maar ik zou willen dat mijn lezers, met name diegenen die geïnteresseerd zijn in kunstwerken, het zelf zouden gaan bekijken. De bloemenslingers zien er absoluut echt uit, maar zijn gedompeld in eikenhoutkleur. 

Een andere schoorsteenmantel, maar dan in Jacobijnse stijl, is met prachtige lijnen uitgehouwen. Ik begrijp niet waarom beide – vooral de eerste – in deze werkplaats zijn achtergelaten. 

Toen Kennington Palace, interessant als de thuisbasis van Edward de Zwarte Prins, enige tijd geleden werd gesloopt, kocht de heer Peake al het eikenhout dat erin zat en gebruikt het nu voor lijsten voor foto's enzovoort, die daardoor een dubbele waarde hebben. 

Een exemplaar dat ik heb gezien, is zo gebeeldhouwd dat alleen een meesterhand zo'n doorleefd eikenhout zou kunnen bewerken. De heer Peake is professor in houtsnijden en heeft veel leerlingen die graag de fijne kneepjes van het vak willen leren en die al snel het vuur van de kunstenaar in hun bloed krijgen als ze de bloemen en vruchten onder hun handen zien groeien en tot leven komen.

Dit houtsnijwerk is een meesterlijk voorbeeld van het werk van een beroemde ambachtsman.

https://www.patrickdamiaens.info

Laurent van der Meulen of Laurens van der Meulen | Een Vlaamse houtsnijder | In de stijl van Grinling gibbons

Laurent van der Meulen  

Een Vlaamse houtsnijder 

__________________________

__________

Het komt niet vaak voor in deze blog, een Vlaamse houtsnijder in de kijker plaatsen. We stellen aan u voor => Laurent van der Meulen geboren in Mechelen  in 1643 en ook te Mechelen overleden in het jaar 1719. Deze vakman met breed artistiek palet was niet enkel een houtbeeldhouwer maar ook schilder en lijstenmaker. 

Na een opleiding in zijn geboortestad Mechelen, heeft hij een tijdje in Engeland gewerkt. Hij is daar vooral bekend omdat hij samen met de Vlaamse beeldhouwer Peter van Dievoet ( reeds besproken in deze blog) het standbeeld van Koning James II maakte, dat nu op Trafalgar Square (London) te bewonderen is, een realisatie in het houtsnijders atelier van de alom bekende Grinling Gibbons. Hij is ook bekend om zijn houtsnijwerk op schilderijenlijsten en medaillons.

Mechelen was in die tijd één van de belangrijkste centra van beeldhouwkunst in Vlaanderen, na Antwerpen natuurlijk. Hij begon zijn opleiding als beeldhouwer in het atelier van Pieter van der Stock en werd op 10 november 1665 ingeschreven in de Mechelse Sint-Lucasgilde.  Pieter van der Stock was zelf pas vijf jaar eerder begonnen met zijn opleiding bij Coenraet van Kerckhoven.

In 1675 reisde hij naar Engeland waar hij ging werken in de Londense werkplaats van de (in Rotterdam geboren) Engelse houtsnijder/beeldhouwer Grinling Gibbons. Gibbons was als beeldhouwer vooral bekend om zijn fijne snijwerk van florale motieven. Andere ervaren Vlaamse beeldhouwers zoals Arnold Quellin (de zoon van Artus Quellinus II), John Nost, Anthony Verhuke en Peter van Dievoet werkten ook in Gibbons' Londense werkplaats als “knechten”, d.w.z. medewerkers. Omdat deze Vlaamse kunstenaars geen stagiairs waren, zijn ze nooit opgenomen in de administratie van Draper's. In een document uit 1679 worden van der Meulen, Quellin en Verhuke knechten van Gibbons genoemd.

In de werkplaats van Gibbons werkte hij aan verschillende opdrachten, maar de bijdragen van de verschillende kunstenaars die in de werkplaats actief waren, zijn niet altijd te achterhalen. Van hem is bekend dat hij tijdens zijn verblijf in de werkplaats van Grinling Gibbons samenwerkte met Peter van Dievoet aan de creatie van het standbeeld van Koning James II.

Van der Meulen keerde in 1687 terug naar zijn geboortestad en werd in 1689 toegelaten als meester-beeldhouwer van de Mechelse Sint-Lucasgilde. In 1691 werd hij deken van de gilde. Op 26 augustus 1691 (of mogelijk 31 januari 1704) trouwde hij met Cornelia Theresia de Croes. De zus van zijn vrouw, Joanna Maria, was getrouwd met de beeldhouwer Jan Lucas Faydherbe, zoon van de vooraanstaande Mechelse beeldhouwer Lucas Faydherbe. Van der Meulen had één kind. Er is opgetekend dat hij een portret van zijn dochter schilderde. Hij stierf in Mechelen in 1719.

 

Hij moet een goede reputatie hebben gehad, want Filips V, de koning van Spanje, zou bij hem een spiegellijst hebben besteld die de vereniging van Spanje en Frankrijk voorstelt. Dit werk werd uiteindelijk niet geleverd aan de koning omdat de Zuidelijke Nederlanden uiteindelijk overgingen van Spaanse naar Oostenrijkse controle als gevolg van de Spaanse Successieoorlog, die eindigde met de Vrede van Utrecht.

Hij beeldhouwde beelden en was actief als schilder, maar was vooral een maker van decoratieve sculpturen zoals schilderij- en spiegellijsten, allegorische medaillons, tafels, enz. Hij versierde veel kerken en huizen met zijn ornamenten bestaande uit guirlandes van fijn geciseleerde bloemen, vergelijkbaar met het fijne snijwerk van een goudsmid. Daarnaast maakte hij religieuze beelden van heiligen en de Maagd en een aantal bustes, zoals blijkt uit vermeldingen in verschillende catalogi. Hij sneed vier bas-reliëfs die de vier elementen voorstelden en die bedoeld waren als schoorsteenversieringen.

 Hij creëerde in zijn decoratieve werken ingewikkelde trofeeën, diep gesneden en boven elkaar geplaatst, met motieven van gebladerte, bloemen, vogels en schaaldieren soms vergezeld van putti. Zijn uitvoering van de menselijke figuur evenaarde niet de perfectie van de stillevenelementen in deze werken. Sommige van zijn houten werken waren zo subtiel gesneden dat het gebladerte en de takken aan de randen bewogen en trilden bij de geringste beweging. 

 Hij werd betaald om de loofversieringen te maken op de zuilen van het hoofdaltaar van de Onze-Lieve-Vrouwekerk aan de overkant van de rivier de Dijle in Mechelen. De Mechelse beeldhouwers Frans Langhemans en Jan Frans Boeckstuyns werkten ook aan dit altaar.

Een aantal links van deze blog:

Grinling Gibbons :

https://ornamentsnijder.blogspot.com/2021/01/grinling-gibbons-houtsnijwerk-in-st.html

Peter van Dievoet:

https://ornamentsnijder.blogspot.com/2013/04/17de-eeuws-houtsnijwerk-jubelparkmuseum.html

  

https://www.patrickdamiaens.info

Grinling Gibbons houtsnijwerk in St James's kerk Piccadilly in London | Hoog reliëf houtsnijwerk in lindehout.

 

Grinling Gibbons houtsnijwerk

 St James's kerk Piccadilly in London |  

Hoog reliëf houtsnijwerk in lindehout.

Mocht je ooit eens in London (VK) zijn, spring dan eens binnen in de Anglicaanse kerk op Piccadilly, de kerk is gebouwd in de tweede helft van de 17de eeuw en is  een combinatie van rode baksteen en Portlandsteen. Niet echt een hoogvlieger aan de buitenkant deze kerk, maar binnen is er een subliem staaltje vakmanschap/houtsnijwerk van de hand van de Engelse houtsnijder Grinling Gibbons te ontdekken. 

Het ragfijn snijwerk van Grinling Gibbons stelt een uit de kluiten gewassen guirlande voor, uitgevoerd in lindehout en bevestigd op een achtergrond uit eikenhout. Het is een Barok altaar stuk of retabel, met een centraal deel dat een combinatie is van opgedraaide ragfijne acanthus bladeren, duiven en een pelikaan, die haar jongen voedt vanuit een doorboorde borst, dit centrale deel is een analogie met Christus, wiens beeld in de Engelse kerken van de late 17e eeuw verboden was. De duiven links en rechts van de pelikaan zijn symbolen van de vrede.  

Wat het eigenlijke houtsnijwerk betreft, zien we het bekende formaat van een driedelige altaar retabel, een boogvormig kuifstuk en twee verticale delen versiert met vergulde eierlijsten. De kuif toont hier een hoge mate van symmetrie, met groepen bloemen, bladeren, groenten en zeeschelpen die elkaar spiegelen. De verticale delen zijn symmetrisch wat betreft hun massa, maar elke massa bevat zijn eigen unieke groepering van objecten.

Net als op veel andere plaatsen valt mij op hoe hoog dit soort van Grinling Gibbons snijwerken zijn. Dat wil zeggen, de massa's zijn erg dik, of diep. Sommige van de bloemmassa's in de verticale delen links en rechts  zijn 12 of meer centimeter dik en bestaan uit vele lagen. Door lagen op te bouwen, in plaats van alles uit een massief blok te snijden, ontstaat de openluchtigheid die het houtsnijwerk leven geeft. De duiven aan de bovenkant vallen op tot ongeveer 40-45 cm ten opzichte van het eikenhouten paneel. Ik heb een aantal foto's van de zijkanten genomen om deze dieptes te laten zien.

De details zijn moeilijk te begrijpen. Men kan er naar kijken, dicht genoeg erbij komen dat het zelfs mogelijk is om het aan te raken, het van alle kanten bekijken en toch niet begrijpen hoe het is ontstaan.

 

De allereerste keer dat ik in contact kwam met het houtsnijwerk van de 17e-eeuwse Britse houtsnijder Grinling Gibbons was in 1998. Ik had al een aantal jaren een abonnement op het Britse Magazine Woodcarving en in één van de edities van 1998 zat een speciale bijlage over een nieuwe publicatie over het leven van Gibbons. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt na het zien van de adembenemende afbeeldingen op de flyer en ben ik snel tot aankoop van het boek "Grinling Gibbons and the art of carving" overgegaan. Dit boek, tevens  naslagwerk was geschreven door David Esterly en is voor een houtsnijder absoluut een bron van inspiratie. Het is een boek dat je zeker in je persoonlijke bibliotheek moet hebben.

"Grinling Gibbons, Master Carver" van Paul Rabbitts

Voor de mensen die meer informatie wensen over het werk van Grinling Gibbons, er bestaan een aantal publicaties, en het laatst verschenen werk is "Grinling Gibbons, Master Carver" van Paul Rabbitts, een klein boekje dat ik in 2020 heb aangekocht.

"Grinling Gibbons, Master Carver" van Paul Rabbitts

"Grinling Gibbons, Master Carver" van Paul Rabbitts

Hier een aantal detailopnames van dit altaarstuk.

https://www.patrickdamiaens.nl