WELKOM OP MIJN BLOG

Deze blog heeft als doel houtsnijwerk en ornamentiek in de kijker te plaatsen. Een bezoek aan een museum of een kasteel zijn onderwerpen die aan bod komen. Maar deze blog laat jullie ook kennis maken met mijn eigen vakmanschap. Veel leesplezier.

Posts tonen met het label Preekstoel. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Preekstoel. Alle posts tonen

zondag 1 februari 2026

Gebeeldhouwde preekstoel in St-Michiel en St-Goedele Brussel | Beeldhouwer H.F. Verbruggen uit Mechelen

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen
St-Michiel en St-Goedele Brussel 


Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel   
Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen

Na de overbrenging van de relikwieën van Sint-Goedele kreeg deze kathedraal de dubbele naam “collegiale kerk van Sint-Michiel en Sint-Goedele”. In februari 1962 kreeg ze de rang van kathedraal en sindsdien is ze samen met de Sint-Romboutskathedraal te Mechelen de zetel van de aartsbisschop van Mechelen-Brussel.

Bouw

In 1226 werd begonnen met de bouw van het gotische koor. De bouw van de kathedraal werd in het begin van de 13e eeuw aangevat onder de leiding van hertog Hendrik I van Brabant. 

De kathedraal werd gebouwd met gobertangesteen uit de steengroeven van Dilbeek. De gewelfhoogte van het schip is 26,5 meter en in de vloer is een meridiaanlijn ingewerkt.

In de kapel van het Sacrament van Mirakel wordt een belangrijke hoeveelheid edelsmeedwerk, borduurwerk en religieuze kunst bewaard. Verschillende relieken en kostbaar textiel zijn tentoongesteld, waaronder gewaden in zijde en gouddraad geborduurd geschonken door verschillende koningen en ook een kelk, gift van Leopold I. Beroemd is het reliek van het ware kruis, daterend uit de 14e eeuw. Bijzonder is ook de marmeren beeldengroep van Onze-Lieve-Vrouw met Kind, gemaakt door Conrad Meit.

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen
Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel | 
Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen


Preekstoel

De naturalistische preekstoel van Hendrik Frans Verbruggen is in 1696-1699 gemaakt voor de Sint-Michielskerk van de Leuvense jezuïeten en in 1776 naar Brussel gebracht, na een ruiloperatie waarin keizerin Maria Theresia persoonlijk tussenkwam. 

Het is een overdonderend totaalkunstwerk, een synthese van de zondeval en de verlossing door de kerk. Onderaan verdrijft een aartsengel Adam en Eva uit het aards paradijs. Eva beschermt zich verschrikt met de arm terwijl ze in de andere hand nog de appel heeft. 

Adam verbergt angstig het hoofd. Uit de boom van de kennis van goed en kwaad kruipt een reusachtige slang die zich tot boven het klankbord kronkelt. 

Daar wordt ze verpletterd door de triomferende Maagd en haar Kind. Typisch voor Verbruggen zijn de twee fladderende engelen die het klankbord 'optillen'. Jan Baptist van der Haeghen voegde aan weerszijden van de trap nog een haag met dierenfiguren toe.

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen
Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel | 
 Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen



Het is moeilijk om onverschillig te blijven bij dit werk van de Antwerpse beeldhouwer Hendrik Frans Verbrugghen (1654-1725). De preekstoel verraste ook Victor Hugo (1802-1885), die, na een bezoek aan de Brusselse kathedraal, het meubel beschreef in een brief aan zijn vrouw

Meesterwerk van de Belgische baroksculptuur.

De preekstoel werd tussen 1695 en 1699 vervaardigd voor de kerk van de Jezuïeten in Leuven, de huidige Sint-Michielskerk. Na de opheffing van de jezuïetenorde werd het meubelstuk in 1776 ingeruild voor dat van de collegiale kerk van de heiligen Michiel en Goedele, nu de kathedraal. De stabiliteit van dit zeer bijzondere meubelstuk was een uitdaging, gezien de afmetingen, bijna zeven meter hoog, en het feit dat het vrij stond en niet werd ondersteund door een pijler of een muurvlak, zoals gewoonlijk het geval is.

 Vandaag wordt een preekstoel nog zelden gebruikt. Maar tot aan de hervormingen van de katholieke eredienst in de jaren zestig van voorgaande eeuw had dit meubel een belangrijke functie tijdens de eucharistieviering. Het is vanop de preekstoel dat een priester of een diaken de homilie of 'preek' voordroeg. Hierin werden de lezingen uit de Bijbel, eerder tijdens de misviering, toegelicht. Dit was het enige onderdeel van de viering die in de volkstaal gebeurde


Een aantal detailopnames uit 2022 van de preekstoel.

Voorzijde:

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen





Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen

Achterzijde:

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen

Gebeeldhouwde preekstoel  in St-Michiel en St-Goedele Brussel |  Beeldhouwer  H.F. Verbruggen uit Mechelen
https://www.patrickdamiaens.info


woensdag 1 mei 2024

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Naturalistische preekstoel met ornamenten

Naturalistische preekstoel | Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk, Leuven

Naturalistische preekstoel

Deze monumentale preekstoel was gemaakt voor de abdijkerk (Norbertijnen) van Ninove en bestaat uit een rots en twee palmbomen. Onderaan is de bekering van Norbertus afgebeeld en Petrus in een grot. In 1807 is hij overgebracht naar de Leuvense Sint Pieters.

 

De collegiale Sint-Pieterskerk in het hart van Leuven is een rooms-katholieke kerk, gebouwd in de stijl van de Brabantse gotiek (15e eeuw). 

Aan het kerkgebouw werd in de loop van de 15e eeuw gewerkt door enkele beroemde laatgotische bouwmeesters, waaronder Sulpitius van Vorst, Jan II Keldermans en Matthijs de Layens.

De naturalistische preekstoel was een type kansel dat van de 17e tot de 19e eeuw geproduceerd werd in de Zuidelijke Nederlanden (vooral in het hertogdom Brabant en de heerlijkheid Mechelen). 

Op hun barokke hoogtepunt waren het eikenhouten totaalkunstwerken waarvan de onderdelen (steun, kuip, trap, klankbord) tot een sculpturaal geheel versmeed waren.

Aan de voet van de preekstoel uit 1724, van de hand van houtbeeldhouwer Jacques Bergé of (Jacob Berger), is Norbertus van zijn paard gestort. Een eekhoorntje vlucht verschrikt in de bomen. 

De preekstoel was vervaardigd voor de premonstratenzerabdij van Ninove en staat sinds het begin van de 19de eeuw in Leuven opgesteld. De oude kansel van de Sint-Pieterskerk was immers tijdens de Franse Revolutie verkocht.


Een aantal detail opnames:

Naturalistische preekstoel | Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven

Naturalistische preekstoel | Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten


Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten

Naturalistische preekstoel | Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven



Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten
Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven |
18de-eeuwse preekstoel 

Preekstoel in de collegiale Sint-Pieterskerk in Leuven | 18de-eeuwse preekstoel | Preekstoel met ornamenten
https://www.patrickdamiaens.info

zaterdag 1 augustus 2015

Uithuizermeeden | Interieur van de Mariakerk in Uithuizermeeden | Preekstoel en herenbank voorzien van houtsnijwerk

 Interieur van de Mariakerk in Uithuizermeeden
Mariakerk van Uithuizermeeden
 Preekstoel en herenbank voorzien van houtsnijwerk
Interieur van de Mariakerk in Uithuizermeeden
_________________


In dit blogitem een korte bespreking over het interieur, preekstoel en herenbank in de Mariakerk in Uithuizermeeden, een blogitem verzorgd door Dhr. Wim De Boom

UITHUIZERMEEDEN
Uithuizermeeden is een dorp in de gemeente Eemsmond, in het noorden van de Nederlandse provincie Groningen. Uithuizermeeden (in de 19e eeuw Uithuistermeeden) is tevens de naam van de voormalige gemeente, die in 1979 is opgegaan in de inmiddels ook voormalige gemeente Hefshuizen.De naam Uithuizermeeden betekent: de gras- of hooilanden. Dat dit een van oorsprong nat gebied moet zijn geweest, alleen geschikt voor grasland, wordt duidelijk aan namen als Schapeweg en Hooilandseweg.

Interieur van de Mariakerk in Uithuizermeeden

Nederland telt ongeveer 800 middeleeuwse kerken waarvan er alleen al in de provincies Friesland en Groningen 250 staan. En allemaal de moeite van het bezoeken waard al was het maar om het exterieur van kloostermoppen: van lokale (zee)klei gebakken met ongelooflijk veel kleur en in bekoorlijke patronen gemetseld.

In augustus 2014 was ik in Uithuizermeeden,  een dorp in het uiterste noorden van Groningen, daarboven komt alleen nog de Waddenzee. In het vlakke landschap vallen  kerktorens meteen op en door zijn blauwe kleur  zeker die van de Mariakerk aldaar. Dit keer viel de kerk op omdat hij in de steigers stond, een groot bord maakte duidelijk waarom.  De toren was nog wel in het klein te bewonderen in een plantsoentje.

Uithuizermeeden


Het was echter niet de toren waarvoor ik kwam en het metselwerk van de buitenmuren  was bedekt door een witte bepleistering.  Wel een rijke  bepleistering met een klassiek vormgegeven fries onder de daklijst en omlijste vensters bekroond door ornamenten met acanthusbladeren. 
Maar mijn interesse ging uit naar het houtsnijwerk dat er zou zijn.  Van een vriendelijke sleutelbewaarder mocht ik naar binnen. De eerste indruk was meteen raak: sober interieur, maar wat een schitterend meubilair: preekstoel, dooptuinhek, herenbanken en orgelkas.

Uithuizermeeden | Preekstoel en herenbank voorzien van houtsnijwerk

De kerk werd gebouwd in de tweede helft van de 13e eeuw. Dus ruim voor de Beeldenstorm van 1566. Je zou daarom  niet verwachten er mooie ramen, altaarstukken of beelden aan te treffen en dat is ook niet het geval. Wel zorgden de (nazaten van de) protestanten voor monumentaal houtsnijwerk. 
Vooral de preekstoel is een lust voor het (houtsnijders)oog en wat meteen opvalt: toch beelden! Alleen geen beelden van heiligen, de protestantse overtuiging is dat alleen het geloof de zondige mens voor God rechtvaardigt: sola fide! Dus geen tussenkomst of voorspraak van heiligen.  


De kariatiden die de kapitelen dragen zijn allegorische vrouwenfiguren die deugden voorstellen en te herkennen zijn aan hun attributen.
Geloof: boek of kruis, wetstafels, brandend hart, beker, pantser, schild of helm.
Hoop: anker, duif.
Liefde: kinderen.
Voorzichtigheid: spiegel, slang.
Rechtvaardigheid: weegschaal, zwaard, blinddoek.
Standvastigheid: zuil.


Op de panelen zijn de vier evangelisten gesneden, eveneens te herkennen aan  hun symbolen. Ze zitten onder lofwerk en twee halve engelenfiguren.
Mattheüs:  engel.
Marcus: leeuw.
Lucas: rund.
Johannes: adelaar.
Op het middenpaneel is een vrouwenfiguur gesneden met de hoorn des overvloeds en twee zwevende engeltjes.

Uithuizermeeden | Preekstoel en herenbank voorzien van houtsnijwerk

Ook het lampet (de schotelvormige onderkant) van de preekstoel is rijkelijk voorzien van engelen en ornamentiek, ook op de ribben, evenals de daaraan hangende knop. (foto’s hieronder)



Foto's hieronder tonen het baretschild op de achterwand (of ruggeschot) tussen kuip en klankbord met forse knop en zeer fijn gedetailleerd houtsnijwerk. De predikant kwam met gedekten hoofde de kerk in en hing zijn baret aan deze knop.



De Groninger kunsthistoricus Freerk J. Veldman zegt hierover: “Is de preekstoel in zijn geheel al van uitzonderlijke kwaliteit, details als bijvoorbeeld de trapleuning, het uitgebreide baretschild en de kleine engelenkopjes op de basementen onder de vrijstaande beelden maken het totaal tot een kunstwerk van meer dan nationaal belang.”

De foto hierboven en verder tonen wat details die de stelling van de heer Veldman onderbouwen.
Op een prominente plaats in de Mariakerk staan twee zogeheten herenbanken, ze zijn ook wat hoger geplaatst. Op de achterkanten zijn ze voorzien van grote opzetstukken bestaande uit schilden, vastgehouden door omziende leeuwen, en lofwerk. De schilden tonen de wapens van Onno Tamminga van Alberda en zijn vrouw Josina Petronella Clant. (foto’s  hieronder)

Herenbank | Uithuizermeeden

Detail Herenbank


Foto hieronder geeft antwoord op de vraag: van wanneer dateert dit moois? Maar niet op de vraag: wie heeft die beelden, die florale motieven (met name het acanthusblad) zo kunstig gesneden?  Het antwoord daarop is gevonden door genoemde Heer Veldman. Maar daarover een volgende keer.

Interieur van de Mariakerk in Uithuizermeeden

Blijkbaar heeft mijn blog  een positieve invloed en krijg nu geregeld aanvraag of er  items gepubliceerd mogen worden met als thema houtsnijwerk en ornamentiek. 
Dit blogitem is geschreven door Wim De Boom, hij heeft dit blogitem ook van het nodige fotomateriaal voorzien. Wim De Boom, één van mijn vele talentvolle cursisten houtsnijden. 



http://www.patrickdamiaens.be