Het decoratief ornament MEDUSA | Griekse mythologie als versiering | Toepassing van het Medusa ornament in de architectuur

Petit Trianon Versailles | Medusa

Het decoratief ornament MEDUSA 

Griekse mythologie als versiering

Medusa

Een bijzonder veel voorkomend decoratief ornament is het hoofd van Medusa.

Het kan op diverse manieren zijn uitgevoerd: in steen, hout en ijzer en vaak is het afgebeeld op een schild maar af en toe kom ik het ook wel tegen zonder deze achtergrond. Als zelfstandig ornament kan het dan in de vorm van een beeldhouwwerk of een bas reliëf snijwerk zijn.

Wie is Medusa dan.

Volgens de Griekse mythologie is Medusa een dochter van de zeegoden Phorcys en diens zuster Ceto. Samen met haar zusters Stheno en Euryale werden zij voorgesteld als vrouwen met slagtanden, handen van brons, gouden vleugels en slangen in plaats van haren en werden de gorgonen genoemd. Medusa was als enige sterfelijk.

Oorspronkelijk was Medusa een mooi meisje tot zij door Pallas Athene in een van haar tempels werd betrapt terwijl Medusa daar de liefde bedreef met Poseidon en aldus de tempel ontwijdde. Volgens Ovidius werd Medusa door Poseidon verkracht. Dat neemt niet weg dat Pallas Athene zo kwaad werd dat zij Medusa in een monster veranderde met onder andere slangen als haar, slagtanden van een varken, gloeiende ogen en een tong die uit de mond stak. Een cosmetische metamorfose waardoor de aanblik van Medusa zo verschrikkelijk was dat iedereen die naar haar keek in een steen veranderde.

Medusa werd uiteindelijk onthoofd door de held Perseus die enige hulp van Athene had gekregen en als dank bood Perseus haar het hoofd van Medusa aan en Athene plaatste het hoofd op haar schild  om daar vijanden mee te kunnen verstenen.

Het herdersuurtje met Poseidon was niet zonder gevolg gebleven en op het moment dat Peseus het hoofd van Medusa afhakte schonk Medusa het leven aan het gevleugelde paard Pegasus samen met de reus Chrysaor.

Vanwege de afschrikkende aanblik van het hoofd van Medusa wordt dit motief veel gebruikt als ornament op deuren en gevels van gebouwen of in het bezit van een koning.

Hier een aantal voorbeelden van dit decoratief ornament 

dat ik sinds vele jaren gefotografeerd heb.

Het decoratief ornament MEDUSA |
Griekse mythologie als versiering | Fontainebleau 

Kasteel van Fontainebleau

In de straten van Parijs, Medusa op een toegangspoort
47 rue Vieille-du-Temple, 4e arrondissement van Parijs

Gesneden houten portaal, met als decoratie van Medusa (Medusa-masker)
door Thomas Regnaudin (1622-1706).
 Circa 1660,  hôtel Amelot de Bisseuil,

Medusa afgebeeld in een oorlogstrofee | 

Museum Carnavalet Parijs

Standbeeld Lodewijk XIV in Versailles

Detail standbeeld Lodewijk XIV | MEDUSA |
Kasteel van Versailles

Linkse schild, het ornament MEDUSA  | Kasteel van Versailles

Op de TEFAF in Maastricht | 

Medusa afgebeeld op een schild

Le Grand Trianon in Versailles | Compositie van ornamenten |
Links op de foto een schild met Medusa

Antica 2018 Namur | Medusa in brons

Het decoratief ornament MEDUSA

Museum in Lille (FR) | Medusa

Medusa, Bibliotheek Richelieu in Parijs | 

Gevelversiering in steen

Utrecht, grafmonument |
Medusa in steen

Utrecht, grafmonument, detail

Medusa  | Antica Namur 2019

Medussa op het uiteinde van een kanon

De kuif van een spiegel met daarin verwerkt een afbeelding van Medusa |
 Brafa Brussel  2020

https://www.patrickdamiaens.nl

LINK FB Pagina

DE HOORN DES OVERVLOEDS | DE CORNUCOPIA ALS ORNAMENT | HET ORNAMENT HOORN DES OVERVLOEDS

Hoorn des Overvloeds in lindehout gesneden 

Patrick Damiaens
Ornamentsnijder

De Hoorn des Overvloeds, Cornucopia 
(in het Latijn ook cornucopiae)

De Hoorn des Overvloeds (Cornucopia) in hout of als Ornament.
De Hoorn des overvloeds is een symbool van overvloed, rijkdom en voedsel,  een grote hoorn-achtige koker overvol met fruit, groenten, bloemen, noten of andere symbolen, zoals geldstukken. Van oorsprong stamt ze uit de klassieke oudheid. In onze  hedendaagse Westerse cultuur heeft het verder geen symbolische waarde, maar in Noord-Amerika  wordt ze vooral geassocieerd met Thanksgiving.

Klassieke mythologie, De Hoorn des Overvloeds

De tuinen van Versailles, Allée du Roi   Marmeren Cornucopia

Klassieke mythologie biedt meerdere verklaringen voor de oorsprong van de Hoorn des Overvloeds. Een van de bekendste omvat de geboorte en verzorging van het kind Zeus , die moest worden verborgen voor zijn verslindende vader Cronus. In een grot op de berg Ida op het eiland Kreta werd baby-Zeus verzorgd en beschermd door een aantal van de goddelijke bedienden, met inbegrip van de geit Amalthea,die in feite een nimf was. Ze voedde hem met haar melk.

De zuigeling (Zeus), de toekomstige koning van de goden, had ongewone vaardigheden en kracht, en bij het spelen met zijn kindermeisje (Amalthea) brak hij per ongeluk een van haar hoorns. Hij gaf de hoorn een heel bijzondere kracht: de hoorn liet zich vullen met alles wat de bezitter maar zou wensen.

Later gaf hij als dank de hoorn aan de dochters van de koning en vanaf dat moment werd de hoorn een symbool voor overvloed. Wie hem bezat, zou nooit honger lijden.

De tuinen van Versailles, een bronzen Hoorn des Overvloeds

In een andere mythe werd de hoorn des overvloeds gemaakt toen Heracles (Romeinse Hercules), die worstelde met de rivier god Achelous, en in dit gevecht zou een hoorn afgebroken zijn.  Riviergoden werden soms afgeschilderd als gehoornden.  
De Najaden (waternimfen) ontfermden zich over de hoorn en vulden hem met geurige bloemen. Later kreeg de godin van de overvloed Copia de hoorn en in haar bezit kreeg het de naam hoorn des overvloeds.

Twee Cornucopia en heraldiek, in de straten van Heidelberg

De hoorn des overvloeds werd het attribuut van verschillende Griekse en Romeinse goden , met name die in verband met de oogst, voorspoed en spirituele overvloed, zoals personificaties van de Aarde ( Gaia of Terra ), de nimf Maia en Fortuna.

Hedendaagse voorstellingen
De gebruiken en Symboliek van de Hoorn des Overvloeds (Cornucopia)

In de moderne voorstellingen is de hoorn des overvloeds een typisch holle, hoorn-vormige rieten mand gevuld met diverse soorten feestelijk fruit en groenten. In Noord-Amerika is de hoorn des overvloeds gekomen geassocieerd te worden met Thanksgiving en de oogst. Cornucopia is ook de naam van het jaarlijkse Festival Wine and Food gehouden in November te Whistler , British Columbia, Canada. 

Great seal of North Carolina

Twee cornucopias staan afgebeeld in de vlag  van de staat Idaho. The Great Seal van North Carolina toont een staande Liberty en een zittende overvloed met een hoorn des overvloeds.  Colombia, Panama, Peru en Venezuela hebben allemaal een hoorn des Overvloeds in hun wapen.

De Hoorn des Overvloeds wordt ook als symbool vaak gebruikt in de heraldiek.

Seal of IDAHO

De Cornucopia als ornament
Het maken van een hoorn des Overvloeds  in hout, steen of klei

Bij mijn vele bezoeken aan musea, kastelen of antiekbeurzen kom je ze heel vaak tegen als decoratief ornament verwerkt in zijn architectuur, of als ornament in of op stenen vazen, beelden of zelf fonteinen. 

In de  meubelkunst en kunstschrijnwerk kunnen ze verwerkt zijn als een decoratief element in een compositie van ornamenten, verwerkt in de houten lambriseringen of gesculpteerde boiserie van interieurs. De dikte van  ornamenten bij een boiserie is altijd groter dan bij Luiks meubilair, het is dan ook gemakkelijker deze Cornucopia in hout in een compositie te verwerken met meer diepgang en karakter.
 

Omdat de Hoorn des Overvloeds een  minimum dikte aan hout vraagt, en dit om het karakter van het ornament tot zijn recht te laten komen, zal ze in de meubelkunst het meest voorkomen in de vorm van of verwerkt worden in de  kuif of fronton.

Het is dus een ornament, dat, als je er echt begint op te letten, zeer veel gebruikt wordt in de ornamentiek en in de meest uiteenlopende toepassingen.

Hoorn des Overvloeds, Kasteel van Versailles

De Cornucopia en figuur als onderdeel van een meubel,  Musée des arts décoratifs Parijs

Hoorn des Overvloeds op een deur, Maaseik

Cornucopia in hout

Een Hoorn des Overvloeds in hout gesneden

WEBSITE

HET ACANTHUSBLAD | ORNAMENTIEK | ORNAMENTEN IN HOUT | Het Acanthusblad motief

Acanthusblad Oudheid

Patrick Damiaens
Ornamentsnijder- Houtornamentist

Ornamentiek
Het Acanthusblad

















Van alle ornamentale ontwerpen die van de natuur zijn ‘geleend’, is het acanthusblad de meest populaire. Het is een ornament dat zich leent voor eindeloos vele toepassingen .

Acanthus Mollis blad

Sinds de introductie ervan bij de Grieken, komt dit ornament in elke westerse stijlperiode steeds terug . Het eventuele symbolische of heilig belang hebben we nooit kunnen bewijzen of aantonen. Maar de frequentie en variatie der toepassingen zijn onbeperkt in de decoratie van gebouwen, interieur en meubilair.

Ornamentiek Acanthusblad Barok

Deze plant groeit wild in het zuiden van Europa, er zijn vele variaties, Akanthos Mollis, Akanthos Spinosus,… Het uiterlijk ,de nerven ,vormgeving  kortom de ornamentiek van het acanthusblad is in elke stijlperiode steeds anders.

Het acanthusblad is onder de naam acanthusmotief uitgebreid toegepast binnen de Korinthische orde van de Oud-Griekse architectuur, voornamelijk op zuilen en friezen

De Griekse vorm van de acanthus had puntige bladeren, in de Romeinse periode worden de punten ronder en breder, en soms met krachtige en energieke bochten.

Constructieve tekening van een Acanthusblad (gedeeltelijk)

De Byzantijnse en Romaanse stijlperiode gingen terug naar de originele  en basis vormen van het ornament, een minder delicate vormen.

De vroeg Gotische stijl combineerde het acanthusblad met plaatselijke planten, latere Gotiek maakte gebruik van lang (in combinatie met acanthusbladeren) uitgerekte,getrokken zelfs bizarre vormen. Ze waren wel allemaal van meer of minder natuurlijke oorsprong, maar geïdealiseerd zodat ze niet meer te herkennen vielen.

Acanthusblad op een lijst

De Renaissance liet het antieke ornament herboren. Het opgedraaid acanthusblad (in Friezen) kwam in deze periode tot de hoogste vorm van perfectie. De renaissance is voor de daarop volgende stijlperiodes een bron van inspiratie.

Maar deze daarop volgende stijlperiodes hebben steeds een eigen specifiek uiterlijk,  karakter en details die alleen door een specialist of kenner in de ornamentiek te onderscheiden vallen. Soms is de stijl door zeer kleine details en veranderingen in de structuur van het ornament te herkennen.

Toepassing van een acanthusblad in de meubelkunst

Acanthus bladeren Toepassing  voor Luikse Sculptuur - Meubelen

Zelfs in de 16^de  tot en met 19^de eeuw zal het uiterlijk van het acanthusblad niet alleen verschillen in de westerse stijlperiodes ( Barok, Rococo, Lodewijk stijlen, Neo-Stijlen...) maar zelfs van land tot land. (Frankrijk,Duitsland, Nederland, engeland...

 Enkele toepassingen van het decoratief acanthusblad in stijlvolle interieurs ,decoratie en meubilair.

Gesneden lambrisering ,Petit Trianon (Versailles) Lodewijk XVI stijl

Grand Trianon ,Versailles

Tekeningen: Ik studeerde 3 jaar voor Houtornamentist aan het befaamde  'Section Sculpture  Don Bosco' in Luik. Dit zijn enkele tekeningen en ontwerpen van deze school.

 Houtsnijder Patrick Damiaens