Sint-Pauluskerk in Antwerpen | Barok koorgestoelte en biechtstoelen | Kloosterkerk Dominicanen | Peter Verbruggen, Houtbeeldhouwer

Sint-Pauluskerk in Antwerpen

Sint-Pauluskerk in Antwerpen

Voormalige Kloosterkerk van de Dominicanen

_______________________________

   

Niet zo ver van de Schelde gelegen, aan de Veemarkt, torent de Sint-Pauluskerk hoog boven de aanpalende huizen uit. Deze voormalige Gotische kloosterkerk van de Dominicanen heeft een prachtig barok kerkinterieur.

Een streling voor het oog: de prachtige barokaltaren, het sublieme meubilair, het belangrijke orgel, de 200 beelden en meer dan 50 schilderijen van onder meer , Jordaens, Rubens, Teniers, Van Dyck... al dit moois bezorgen de Sint-Pauluskerk van Antwerpen haar unieke uitstraling en de calvarietuin pal naast de ingang gelegen lijkt een beeldfragment uit een epische film over Christus' lijden en verrijzenis.

Het Antwerpse dominicanenklooster,
gravure (vóór 1659), detail: de kerk

Ingang van de St-Pauluskerk Antwerpen aan de Veemarkt

Plattegrond Sint-Pauluskerk Antwerpen

De voorgevel vertoont renaissancekenmerken. Domien de Waghemakere en Rombout de Drijvere zijn de vermoedelijke architecten van de kerk. Na een brand in 1679 werd een barokke toren toegevoegd. Het interieur is eveneens voor het grootste deel in barokke stijl.

Tussen 1699 en 1747 werd naast de Sint-Pauluskerk een Calvarieberg opgericht als "levend theater", in een tuin versierd met talrijke beelden op sokkels langs een pad dat tot de heuvel leidt waar het kruis is geplaatst.

Na de sluiting van het klooster door de Fransen in 1796 werd de kerk door de stad aangekocht en bestemd als parochiekerk.

In 1968 werd de kerk door brand zwaar beschadigd; omwonenden, voor een groot deel parochianen, wisten een groot deel van de kunstwerken in de nacht uit het interieur te redden. De restauratie van de kerk liet hierna lang op zich wachten; pas na twintig jaar kreeg het gebouw weer een dak.

Kunstwerken in de kerk

Onder de talloze kunstwerken in de kerk bevinden zich werken van belangrijke Antwerpse kunstenaars zoals de schilders Abraham van Diepenbeeck, Peter Paul Rubens, Antoon van Dyck en Jacob Jordaens en de beeldhouwer Artus Quellinus. Het 17e-eeuwse orgel geldt als een van de belangrijkste orgels van België. 

In 1620 schonk Peter Paul Rubens het schilderij Madonna van de rozenkrans van Caravaggio (schilder) als altaarstuk aan de kerk. In 1781 werd dit schilderij door keizer Jozef II opgeëist om het toe te voegen aan zijn kunstverzameling. Nu is het te bewonderen in het Kunsthistorisches Museum van Wenen. In de Antwerpse Sint-Pauluskerk hangt tegenwoordig een kopie ervan van de hand van de directeur van de Antwerpse Academie. Caravaggio's werk, eens een vorstelijke schenking van Rubens aan Antwerpen verwerd tot een object van roofkunst door de toenmalige Oostenrijkse bezetter.

De Calvarietuin

Sint-Pauluskerk Antwerpen | Calvarietuin

Nog vóór 1699 maakt Willem I Kerricx de ontwerptekening voor de ‘berg’, maar de realisatie van het hele project neemt bijna een halve eeuw in beslag. Tot in 1741 doet men hiervoor een beroep op verscheidene Antwerpse barokbeeldhouwers, onder wie Jan Claudius De Cock, Willem I Kerricx en Willem-Ignatius Kerricx, Jan Pieter I van Baurscheit, Michiel I van der Voort en Alexander Van Papenhoven.

De dominerende calvarieberg mag dan al zijn naam lenen aan de hele tuin van dit voormalige kerkhof, in feite is het ook een Verrijzenistuin, aangezien Jezus’ heropstanding ‘in levende lijve’ in beeld wordt gebracht door Zijn ontmoeting met Maria Magdalena in de tuin! Bovendien voorspellen de profeten Jezus’ lijden én Zijn heropstanding.

Binnen in de Sint-Pauluskerk. 

Sint-Pauluskerk in Antwerpen |
Barok koorgestoelte en biechtstoelen

Epitaaf van de Soeten Naem

(Door Artus Quellinus de Oude)

Epitaaf van de Soeten Naem

(Door Artus Quellinus de Oude)

Hoogkoor, koorgestoelte

Biechtstoel met 'Het Laatste Oordeel'

Het meest representatieve werk van de Antwerpse laat-barok. Kerkmeubel van een onovertroffen vakmanschap. De beelden schijnen vrij te staan en hebben geen dragende functie. De structuur van het meubel verdwijnt achter de dramatische opstelling van de beeldengroep. De personages nemen intens deel aan de actie.

Boven: rechtsprekende Christus met de sleutels van het rechtsgezag. Links Albertus Magnus met in de linkerhand een open boek dat op zijn leraarschap duidt. De rechterhand maakt een retorisch gebaar als van een prediker. Albertus is gekleed in rochetta, met stola, borstkruis en koorkap, liturgisch voorgeschreven bij een kerkwijding.

Rechts staat Rosa van Lima met Jezuskind. De dominicaanse orde is als het ware een multinational, vertegenwoordigd door zowel heiligen van de oude wereld (Albertus van Keulen) als van de nieuwe wereld (Rosa van Lima)

Engel met lam (zachtmoedigheid) en kaatsbal (nederigheid) vertrapt de aardse lauwerkrans.

Engel met boetekleed, sluier en geselroede (boetvaardigheid), aan zijn voet een pelikaan met jongen symbool van de eucharistie.

Er zijn bovendien 6 medaillons met boetefiguren:

Links: koning David, Maria van Egypte, de Samaritaanse vrouw

Rechts: Maria Magdalena, de Heilige Dismas (de goede moordenaar) en de Verloren Zoon.

Barok kerkmeubilair | Biechtstoel "Het Laatste Oordeel",  Antwerpen

Sint-Pauluskerk in Antwerpen

Sint-Pauluskerk in Antwerpen |  Albertus Magnus

De Verloren zoon | Biechtstoel Sint-Pauluskerk Antwerpen

Een aantal impressies van de Sint-Pauluskerk in Antwerpen

https://www.patrickdamiaens.nl

Kartuizer klooster Buxheim | Barokke koorgestoelte met houtsnijwerk | Houtbeeldhouwer Ignaz Waibl | Buxheim in Beieren

Kartuizer klooster Buxheim | Barokke koorgestoelte met houtsnijwerk

Kartuizer klooster Buxheim  

Barokke koorgestoelte met houtsnijwerk

Kartuizer klooster van Buxheim

Het Kartuizer klooster van Buxheim (Beieren) is gelegen ongeveer halfweg, vlakbij Memmingen, aan de autosnelweg die Ulm met Füssen verbind. (Füssen ligt aan de voeten van de Alpen) Dit klooster heeft een grandioze Barokke koorbank of koorgestoelte in haar bezit. Het werd tussen 1687 en 1691 door de Tiroler houtsnijder Ignaz Waibl en zijn medewerkers gemaakt.


De abdij Buxheim was een kartuizerklooster en is aanzienlijk groot, de grote kruisgang is ongeveer 400 meter lang, in deze kruisgang bevindt zich een drietal fonteinen die voor de waterbevoorrading hebben gediend. Ook bevindt er zich een aantal opmerkelijke lantaarns met rookafvoer, deze verschaften de monniken 's avonds licht op weg naar de kerk (om half tien). Een bijzondere sobere decoratie, het stucwerk aan het plafond is de blikvanger, toch bevindt er zich een aantal sculpturen aan de wand, zoals dat van Christus, de Heilige St-Bruno en de Heilige Maagd Maria.

Kartuizer klooster Buxheim | Grote Kruisgang

 
De abdij van Buxheim

De abdij Buxheim was een kartuizerklooster, dat zelfstandig was binnen het Heilige Roomse Rijk.
Te Buxheim bij Memmingen bestond een koorherensticht dat in 1238 voor het eerst vermeld wordt. In 1402 werd er met steun van het bisdom Augsburg een kartuizerklooster gesticht. In 1546 probeerde de beschermheer, de rijksstad Memmingen de Reformatie in te voeren. Daarop verloor de stad dit ambt en kwam dit aan de landvoogdij Zwaben. Hierdoor kon de abdij in 1548 rijksvrij worden. In de praktijk had dit weinig politieke consequenties. In 1719 kocht de abdij het dorp Pleß van de familie Fugger. Fugger behield de hoge rechtsmacht, zodat dit dorp niet verenigd werd met het ministaatje. In 1760 verpandde de landvoogdij Zwaben de hogere rechtsmacht over Buxheim aan de abdij.

In het zuidoostelijke hoek van de grote kruisgang bevind zich  het 'Museum zum Klosterstüble', Op de eerste etage van de voormalige monniken cellen, worden documenten, meubilair en schilderijen tentoongesteld. De bezoeker kan kennis maken met de geschiedenis van deze regio en de invloed die het klooster had op de plaatselijke gemeenschap. In een andere kamer zijn muziekinstrumenten van over de gehele wereld tentoongesteld, een belangrijke donatie van een plaatselijke bewoner van Buxheim, op deze manier zag hij zijn verzameling behouden voor de volgende generaties. We lopen verder door de grote kruisgang, we passeren de klooster bibliotheek en komen aan  bij de kloosterkerk, boven de deur een prachtig stucwerk, een supraporte gemaakt door Dominikus Zimmermann. Het eerste uitzonderlijke vakmanschap in vormgeving waarmee we in dit klooster mee worden geconfronteerd, een mooie blikvanger is het.

We treden het broederkoor binnen via deze ingang, maar zien al snel dat dit niet de juiste weg is om de kerk te betreden en draaien ons terug en lopen terug de grote kruisgang in. Deze kruisgang snijdt de kloosterkerk in twee met aan de ene zijde het broederkoor en aan de andere zijde het priesterkoor, zeer bijzonder is dit. Het broederkoor is versierd met prachtig stucwerk, ornamenten en fresco's versieren de muren, gewelven en plafond van de kloosterkerk, zuilen van scagliola en dit van bijzonder hoge kwaliteit. Ze zijn uitgevoerd door Johann Baptist Zimmermann in 1711/12.
Er bevinden zich een aantal architecturale altaren in dit deel van de kerk van een bijzonder vakmanschap, architecturaal schrijnwerk en lijstwerk versierd met imitatie marmer rijkelijk voorzien van verguld houtsnijwerk en prachtig schijnwerk .

Het broederkoor

Klooster Buxheim | Het broederkoor vanuit de kruisgang

Ad Majorem Dei Gloriam | 'tot de grotere glorie van God'.

Er is een zijkapel aan het broederkoor toegevoegd in 1709 in opdracht van Prior Georgius Gottsauer. Hij liet door de gebroeders Zimmermann een Mariakapel bouwen en inrichten. De kleine vierkante kapel met afgeronde hoeken, de plaats waar zich dubbele pilasters van stucwerk bevinden. Deze dragen visueel een plafond met gewelf dat deels afgeknot is, hierop bevinden zich stucwerk en fresco's. De ornamenten uit stuc werden in 1709 door Benedikt Zöpf vervaardigd, deze rijkelijke composities van acanthusbladeren, verscheidene 'Hoornen des Overvloeds', cartouches, bloemen en putti zijn van een bijzondere hoge kwaliteit. We gaan terug richting grote kruisgang en betreden het priesterkoor.

  

Kartuizers
De orde der kartuizers is in 1084 gesticht door de heilige Bruno van Keulen in het onherbergzame Massif de la Chartreuse, een bergachtig gebied ten noorden van Grenoble. Het is een contemplatieve orde van kluizenaars die toch in gemeenschap willen leven.
Hun samenlevingsverbond is een compromis tussen afzondering (kluis) en gemeenschap. Zij verblijven alle dagen in afzondering behalve op zondag. De orde heeft nooit een zogenaamde observantiebeweging nodig gehad, omdat ze altijd is blijven vasthouden aan haar regel en de idealen van haar stichter. In het Latijn heet dit beknopt: numquam reformata, quia numquam reformanda, nimmer hervormd, omdat er nooit hervorming nodig was; of nog numquam reformata, quia numquam deformata, nimmer hervormd omdat het nooit vervormd is geweest.

Het Priesterkoor

Het priesterkoor van het Kartuizer klooster van Buxheim is rond 1300 opgericht is het oudste deel van het klooster, door de eeuwen heen hebben verschillend bouwfasen, transformaties en modetrends in decoratie zijn stempel gedrukt op het uiterlijk van deze kerk en zijn interieur. Het hoogaltaar is in een overgangsstijl 'tussen renaissance en barok' en werd tijdens de 30-jarige oorlog in 1631 door de beeldhouwer Sigmund en David Heschler afkomstig uit Ulm vervaardigd. Dit monumentaal kunstwerk is ook het eerste waarmee we geconfronteerd worden bij het betreden van het priesterkoor. Het centrale schilderij is een werk van Georg Bergmüller (1718) en stelt de hemelvaart  van de patroonheiligen van de kerk voor.

Het Kartuizer klooster van Buxheim heeft bijzonder waardevol meubilair, namelijk het koorgestoelte-koorbanken volledig uitgevoerd in eikenhout. Dit koorgestoelte werd  in het atelier van de, uit Tirol afkomstige meester houtsnijder - houtbeeldhouwer Ignaz Waibl  gecreëerd. Dit magistraal snijwerk werd tussen 1687 en 1691 uitgevoerd en dit samen met een aantal van zijn medewerkers. We treden het priesterkoor binnen langs een prachtig uitgesneden deur versierd met opvallend gesmeed hang en sluitwerk.

Dit Barokke koorgestoelte word in Duitsland beschouwd als één van de meest waardevolle en belangrijkste in zijn soort. Zijdelings boven op het koorgestoelte staan de beelden van de 12 apostelen en boven het deel, waar de ingang zich bevindt, zijn beelden van Mozes, David, de aartsengel Michel (midden) Aaron en Melchisedec afgebeeld.

Het beeldhouwwerk dat zich in de 30 nissen bevind, we zullen maar zeggen de rugzijde van de zitplaatsen, stellen Heiligen of oprichters voor van geestelijke ordes, zoals de oprichter van  de 'Benedictijnen Orde' Benedict van Nursia of Franciscus van Assisi oprichter van de Franciscanen Orde. 
Maar ook minder bekende oprichters van christelijke Ordes staan afgebeeld zoals de Theatijnen, Trinitariërs of Camaldulenser Orde, persoonlijk had ik er nog nooit van deze Ordes gehoord. Enkel drie beelden-figuren ontbreken, Antonius de Grote ( Vader van het kloosterleven), de figuur Paulus de Heremiet en  het beeld van de oprichter van de Serviten orde.

Bijzonder rijk versierd koorgestoelte, de wanden die de nissen- zitplaatsen afscheiden zijn overvloedig versierd met acanthusbladmotieven, cartouches, mooi gesneden putti voorzien van kleine guirlandes van vruchten of een drapage van doeken.Het ziet er allemaal wat architecturaal uit, maar de kwaliteit van de uitvoering is bijzonder te noemen. Achteraan in de kerk aan de rechterzijde is een driedelig architecturaal meubelstuk (1699-1700) aanwezig, links en rechts van de Priesterzetel. Op een verhoog van een aantal treden staan vier imposante getorste zuilen op een sokkel versierd met druivenranken, aan weerszijden van de Priesterzetel tussen de zuilen is een imposant beeld aangebracht.

Aankoop en restauratie

Het koorgestoelte heeft een opmerkelijke geschiedenis. In 1883, de toenmalige eigenaar van het voormalige kartuizerklooster, graaf Hugo Philipp von Waldbott Bassenheim, liet een aantal kunstobjecten en het koorgestoelte om financiële redenen veilen .Via omwegen kwam het in Engeland terecht, waar het uiteindelijk in een nonnenklooster werd geplaatst. In overeenstemming met de 'toen' heersende smaak van decoreren lieten de zusters het zwart verven.
Toen het klooster moest worden gesloten, liet Zuster superior Cathleen Bush ervoor zorgen dat het koorgestoelte op zijn oorsprongelijke plaats terugkeerde.
Door de enorme inzet van de voormalige Dr. Georg Tags Simnacher verwierf  de provincie Schwaben de  koorbanken. Op 4 december 1980, kwam dit bijzonder kunstwerk terug naar Buxheim. Dit werd gevolgd door een uitgebreide en dure renovatie en restauratie. Ten slotte zou het in een plechtige zegen terug in dienst worden genomen op 24 juni 1994.

Bij het verlaten van de kloosterkerk lopen we verder door de grote kruisgang, in het laatste deel van ons bezoek bezoeken we nog een aantal monniken cellen, een museum over de geschiedenis van het klooster en een kleine kapel. De kleine St-Anna kapel is een juweel van ontluikende Rococo een meesterwerk van Dominikus Zimmermann, en ontstond tussen 1737-1740.

De St-Annakapel | Kartuizer klooster Buxheim

Gepolychromeerd stucwerk in de St-Annakapel Buxheim

Dus mocht u ooit in de buurt komen van Buxheim of met de auto op weg naar Oostenrijk of Italië, het zeker de moeite om even te stoppen en dit klooster even te bezoeken, het neemt ongeveer anderhalf uur in beslag de toegang kost 4 Euro (2015)
Openingsuren: 1 april-1november  alle dagen  van 10:00 tot 18:00 uur
Inkom 4 Euro, er zijn kortingen voor kinderen en groepen.
Website www.kartause-buxheim.de

Hier zijn nog een aantal foto's die ik genomen heb 

van het interieur en het koorgestoelte

___________________________

______________________

 

http://www.patrickdamiaens.be

Link FB Pagina