Houtsnijder Jean Pierre Putman uit Luik | Muziektrofee in hout gestoken, Curtius Museum Luik.

Houtsnijder Jean-Pierre Putman uit Luik |
Muziektrofee in hout gestoken, Curtius Museum Luik.

Houtsnijder Jean-Pierre Putman uit Luik 

Muziektrofee in hout gestoken, Curtius Museum Luik.

De 18de-eeuwse Luikse houtsnijder wiens herinnering we nu gaan oproepen, is vrijwel onbekend bij het grote publiek, want hij wordt slechts twee of drie keer genoemd in documenten uit de tweede helft van de 18de-eeuw.

Deze biografie vertaling (hieronder) is vanuit het Frans overgenomen uit het boek, Chronique Archéologique uit 1927. Op pagina 49 tem 53 kunt u de originele tekst terugvinden.

Door J. Breuer

Het is als gevolg van een gelukkige samenloop van omstandigheden dat ik zijn biografie kan reconstrueren op een fragmentarische manier en dat ik tegelijkertijd de aandacht van de bevolking van Luik op een nieuwe aanwinst kan vestigen, gedaan door het Curtius Museum.

Jean-Pierre Putman werd geboren in Luik en werd gedoopt in kerk van Notre-Dame-aux-Fonts op 27 juli 1764 . Hij was de zoon van Michel Putman, een steenhouwer, en en Anne-Oda Duperron, wonende in de Rue des Sœurs de Hasque, parochie Hasque, parochie van Saint-Martin-en-Ile. 

Als onderdeel van een familie van gezin van acht kinderen, heeft de jonge Jean-Pierre reeds vroeg aan houtsnijwerk gedaan, want hij werd reeds toegelaten op het "Salon" van de Société d'Emulation de Liège, op een leeftijd van 16 jaar oud, in  dit in 1781, 

Ter info:

De Salons van de Société libre d'Émulation de Liège zijn baanbrekende historische tentoonstellingen die in 1779 werden opgericht. Als bakermat van de kunstbevordering in het Prinsdom Luik bood de instelling een belangrijk podium aan lokale kunstenaars en zette daarmee een lange traditie van kunstsalons in de regio in gang.

De catalogus van dat jaar 1781 vermeldt dat M. Putman, een jonge man, de auteur ws-as van een boeket bloemen bewerkt in hout. In 1782, Putman,  16 jaar oud, tentoongesteld: Een boeket van bloemen bewerkt in hout - 2 meter hoog.

Het jaar daarop (1782) verscheen een identieke verklaring in de catalogus, zonder dat de afmetingen gegeven zijn, dus deze waren vermoedelijk dezelfde objecten die Putman had gepresenteerd. Een van hen, de Muziek Trofee, ter waarde van twintig florijnen, werd verworven door de Société d'Emulation de Liège, als een bonus voor de tombola ten gunste van de kunstenaars

We zijn in de aanwezigheid van een zeer vroegrijpe kunstenaar; zijn naam hebben we niet kunnen terug vinden in de huwelijks- of overlijdensregisters van zijn woonplaats, dus kunnen we aannemen dat dit jonge talent zijn fortuin in het buitenland zocht. De catalogi van de Société d'Emulation van na 1783 vermelden niet langer Jean Pierre Putman; het is dus rond 1784 dat hij Luik verlaten heeft.

Een jonge beeldhouwer vol belofte en doordrenkt met moderne ideeën, wat kon hij beter doen dan naar Frankrijk te gaan, naar Parijs, de bron van alle elegantie? Inspiratie, ondersteunende inspiratie, steun en misschien zelfs glorie konden hem ten deel vallen, waar zovele anderen uit Luik reeds in geslaagd waren. 

Dat was, zo lijkt het, het lot van lot van onze artiest. Op zeer jonge leeftijd vertrok hij naar Parijs. de vreugde om een van zijn producties toegelaten te zien tot de Salon van 1793, maar, helaas, hij stierf in hetzelfde jaar.  Dit blijkt uit de volgende documenten. M. Stanislas

Lami (auteur) meldt dat een beeldhouwer genaamd Jean-Pierre Putman overleden in Parijs, rue Saint-Denis, n° 62, op 28 september 1793, nalatende een weduwe Etiennette-Victoire Bichet. 

Deze auteur gelooft terecht dat hij de overleden artiest kan identificeren met een andere beeldhouwer die, ook in 1793, in Parijs had gewoond, Cour du Grand Cerf Parijs, Cour du Grand Cerf, n° 26, tegenover de Filles-Dieu en die twee bas-reliëfs naar de Salon van dat jaar had gestuurd houten bas-reliëfs die bloemenvazen voorstellen. Als men zich herinnert dat Jean-Pierre Putman al boeketten had tentoongesteld van boeketten bloemen in Luik in 1781-1783, zal men geen moeite hebben om te aanvaarden deze hypothese. Putman zou kort na het drukken van de Salon catalogus, in het voorjaar, verhuisd zijn naar het huis waar hij zou sterven, en dit zou het verschil in adressen verklaren.

Bellier de la Chavignerie aan dezelfde beeldhouwer toeschrijft Putman een liggende koe, in terracotta, die verscheen op de Salon  van 1827. Zou het niet eerder een kwestie zijn van een schilder die Putmans heet," vraagt M. S. Lami zich af, van een schilder genaamd Putmans die, in 1831, 1835 en 1836, dierstudies tentoonstelde en die misschien zijn carrière begon bij de Salon met een beeldhouwwerk? Niets is logischer dan dit logischer dan deze observatie. Een dierenschilder zal gemakkelijker modelleren een koe dan een houtsnijder zou doen. Ik denk dat ik kan concluderen, door als vaststaand feit te beschouwen dat de jonge Liégeois, die in 1781 aan de Emulation Emulation, stierf in Paris in 1793, nadat hij de ultieme de voldoening van aanvaard te zijn in de Salon. De leeftijd die hem in de Franse De leeftijd die hem in het Franse document wordt gegeven, achtentwintig jaar, is met één verlaagd, die in de traditie van de Luikse catalogi blijft.

Muziektrofee in hout gestoken, Curtius Museum Luik.

Dit gezegd zijnde, zal ik in het kort het werk beschrijven dat zojuist in de naar het museum

In een eikenhouten lijst, in Lodewijk XVI-stijl, is een zachthouten paneel bevestigd waarin, soms in vrij sterk reliëf, een verzameling muziekinstrumenten en attributen zijn gebeeldhouwd: een knoop, gemaakt van een lint met talrijke plooien en waarvan de twee uiteinden eindigen in eikels, ondersteunt een boeket rozen, dahlia's en anjers, vergezeld van eiken-, wilgen- en laurierbladeren, enz. 

Verder naar beneden, dicht bij een hoorn, zijn een soort mandoline en twee strijkstokken; tenslotte, daaronder, gevangen in een lus van het lint, zijn een lier, een klarinet, een partituur, een panfluit en een sistrum. Het uiteinde van het lint, afgewerkt met een eikel, hangt vrij. Daaronder, rechts, staat in inkt geschreven: trophée de musique par J.-P. Putman, woorden die onmiddellijk doen denken aan de vermelding in de catalogus van Luik van 1782.

Met het frame is het geheel 955 X 590 millimeter; het reliëf alleen (voor zover het precies kan worden gemeten vanwege de overhang van het frame) meet 845x465 millimeter. 

Zoals men kan zien, zijn dit, tot op 2 millimeter nauwkeurig, dezelfde cijfers als in 1782; de identificatie is dus nauwelijks twijfelachtig. Het is heel goed mogelijk dat de kunstenaar hulp heeft gehad bij de samenstelling van het geheel, en als we de twee partituren nauwkeurig bekijken, zullen we iets vinden dat de tussenkomst van een musicus verraadt, of op zijn minst het bestaan van een rigoureus gevolgd model. 

Integendeel, men kan Putman verwijten dat hij de brug van een viool heeft omgevouwen, dat hij een panfluit heeft voorgesteld als een bundel buizen, dat hij de kronkelingen van de hoorn, die bovendien geen mondstuk lijkt te hebben, overdreven heeft vermenigvuldigd; men kan ook een gebrek aan perspectief bespeuren in de de lier. 

Maar naast dit alles, wat een virtuositeit, wat een belofte in de weergave van bloemen en gebladerte! Eén detail lijkt mij nog steeds de jeugdigheid van de auteur te verraden: Putman heeft het midden van het paneel uitgehold om materiaal te winnen en zo het reliëf te accentueren; dit detail is overigens slechts zeer duidelijk in het origineel. Deze enkele gebreken benadrukken nog eens het prille talent van de Luikse beeldhouwer. Ik durf te hopen dat, met een beetje geluk, ooit een werk uit de "Parijse periode" van onze medeburger zal worden gevonden.

De originel tekst : op pagina 49 tem 53

Link: http://www.ialg.be/ebibliotheque/chroniques/capl018.pdf#page=57

Mocht je nog info wensen over JP Putman? In 2022 schreef ik nog een klein artikel over één van zijn zeldzame kunstwerkjes.

Te lezen in deze link:

https://ornamentsnijder.blogspot.com/2022/06/jean-pierre-putman-een-luikse.html

DETAIL OPNAMES

Een aantal detail opnames, het was niet gemakkelijk duidelijk beeldmateriaal te nemen, aangezien de kamer waar het kunstwerk hing er donker was, met fotoshop heb ik ze lichtjes bewerkt en zien er nu acceptabel uit. 

https://www.patrickdamiaens.info

Jean Pierre Putman | Een Luikse houtsnijder uit de 18de eeuw | Subliem verfijnd houtsnijwerk | TEFAF 2022

Jean-Pierre Putman |
Een Luikse houtsnijder uit de 18de eeuw 

 

Jean-Pierre Putman | Een Luikse houtsnijder uit de 18de eeuw
 
Subliem verfijnd houtsnijwerk

In de maand april van 2022 werd ik gecontacteerd door Dhr. Bertrand Gautier van de kunstgalerie Talabardon et Gautier uit Parijs, met de vraag of ik interesse had voor een restauratie van een aantal paneeltjes van de houtsnijders Aubert Parent en Jean-Pierre Putman.

Restauraties zijn niet echt mijn specialisatie, zeker niet als het om topantiek gaat, de onwetendheid van hoe technieken en producten toepassen kunnen deze kunstwerken grote schade berokkenen, het restaureren van zulke voorwerpen is weggelegd voor vaklui die een gecertificeerde opleiding achter de rug hebben. Ik heb dus vriendelijk bedankt voor de eer, ik was al erg aangenaam verrast dat een gerenommeerde kunstgalerie uit Parijs interesse had in mijn beperkte vakmanschap en kennis wat houtsnijwerk betreft.

Om de goede man in Parijs toch op weg te helpen om de juiste mensen te vinden, nam ik al snel contact op met één van mijn cursisten die mij  naar Charles Indekeu verwees, Emeritus docent houtconservatie aan de Universiteit van Antwerpen.

Hij zei me dat dit zeer belangrijke kunstwerken van museale kwaliteit waren, net wat ik ook reeds dacht. En dat het best door een professionele restaurator behandeld moest worden. Behalve kleine lacunes zag hij  geen ernstige degradatie maar de kunstvoorwerpen moeten toch eerst onderzocht worden.

"Het object moet in hoofdzaak droog gereinigd worden" vermoede hij. Hij gaf me een aantal adressen zoals de opleiding restauratietechnieken in Parijs en België, deze heb ik dan ook netjes doorgestuurd aan Dhr. Gautier in Parijs. Maar ondertussen had de goede man reeds een restaurateur in de buurt van Parijs gevonden die deze taak op zich zou nemen.

Dhr. Gautier zei dat de snijwerkjes te zien zouden zijn op zijn stand "Talabardon et Gautier" op de kunstbeurs TEFAF 2022 in Maastricht. Sinds 1989 heb ik misschien een 5-tal edities moeten missen van dit topevenement, maar de snijwerkjes van Putman en Parent waren voor mij een persoonlijke meerwaarde, dat de 2022 editie zeker niet mocht overslaan. Want het zal waarschijnlijk de eerste en laatste keer zijn dat ik van deze objecten kan genieten voordat ze ergens in een prive kunstcollectie terechtkomen. 

(Eén van de volgende publicaties zal ik aandacht schenken aan de twee Aubert Parent snijwerkjes)

Een Luikse houtsnijder
JEAN-PİERRE PUTMAN , (Liège, 1764 – Paris, 1793)

Dit subliem snijwerk van Jean-Pierre Putman is een technisch hoogstandje dat een vaas met revolutionaire allegorieën voorstelt. Als Putman vandaag niet zo bekend is, komt dat omdat hij op jonge leeftijd stierf en zijn werken zeldzaam zijn. 

Ter info :Een andere trofee van zijn hand hangt in Luik, in het Curtius Museum, en dit op een plaats waar het snijwerk niet tot zijn recht komt, en ook hier vertoont het snijwerk lichte beschadiging en is dringend aan verfrissing toe.

Jean-Pierre Putman houtsnijwerk | Curtius Museum Luik

In 1781 begon hij zijn carrière op 16-jarige leeftijd met het tentoonstellen van gebeeldhouwde panelen van vazen of muziektrofeeën in de *Maatschappij van Emulatie van Luik (Société Libre d'emulatie) 

(*De Société Libre d'Emulation de Liège  werd in 1779 opgericht , door François-Charles de Velbrück , Prins-bisschop van Luik , om de kunsten, letteren en wetenschappen te promoten)

Zo werd hij bekend door deze nieuwe trend van houten panelen-trofeen die zich rond 1745-1775 in Luik verspreidde in concurrentie met stucadoors, geïnspireerd door de Franse decoratie. Dit is misschien de reden waarom Putman zich rond 1784 in Parijs vestigde. 

Zijn eerste deelname aan de Parijse Salon is in 1793, het jaar van zijn zeer vroege dood. Deze bloemenvaas met revolutionaire allegorieën, gedateerd 1790, toont een vaas met een versiering van Lictorenbundel (Faces) en militaire helm, symbool van Gerechtigheid, omringd door twee medaillons van de Republiek en het Offer in het midden, de allegorie van Handel, symbool van vrede, onder de gelaatstrekken van een vrouw met cornucopia rechts, en de allegorie van Oorlog onder de gelaatstrekken van Minerva links. 

Op het hoofdgestel bevinden zich vier medaillons (Benjamin Franklin, Voltaire en Rousseau), portretten van persoonlijkheden die verwijzen naar vrijheid en gelijkheid. Onder het hoofdgestel worden vier leeuwen verpletterd door het gewicht van de Republiek en de Vrijheid. Dit beeld is duidelijk een verwijzing naar het Perroen van Luik, een beroemd Renaissance monument van de stad, symbool van vrijheid, dat Putman zeker kende. 

Het subliem snijwerk toont ook een leeg medaillon zonder portret. We kunnen veronderstellen dat Putman in 1790 Mirabeau zou hebben gebeeldhouwd als een belangrijke figuur van de Revolutie, maar het schandaal van het ijzeren kabinet in 1792, waarbij aan het licht kwam dat Mirabeau (brieven) uitwisselde met Lodewijk XVI, heeft Putman mogelijk doen besluiten om het portret niet te snijden op de plaats die voorzien was.

Hier een aantal detail opnames van het subliem snijwerk

 van Jean-Pierre Putman uit Luik.

_____________________________

Jean-Pierre Putman | Een Luikse houtsnijder uit de 18de eeuw |
Subliem verfijnt houtsnijwerk

Herkomst en geschiedenis:

JEAN-PİERRE PUTMAN (Liège, 1764 – Paris, 1793)

Bloemenvaas met Revolutionaire Allegorieën, gesneden reliëf in lindehout.

Afmetingen 54.9 cm x 37.7 cm

Gesigneerd en dateerd, Fecit. Putman. sculp. 1790.

Herkomst:

- Edward Joseph, art dealer;

- his sale, London, Christie, Manson & Woods, May 6 and following days, 1890, lot 171;

- The Connoiseur Gallery, London, in 1905;

- William Frederick Barton Massey-Mainwaring (1845-1907), politician and collector, London;

- his sale after his death, London, Christie, Manson & Woods, March 11-16 and 18, 1907, lot 230.

Tentoonstelling :

Probably Paris, Salon of 1793, n°26 (« Un Vase de fleurs. Bas-relief. 2 pieds de haut, sur 18 pouces

de large ») or n° 382 (« Un Cadre contenant un Vase de fleurs. Bas-relief en bois »).

Literatuur:

The Burlington Magazine for Connoisseurs, vol. 7, n°26 (May 1905), preliminary pages, repr.

The photograph credit is : 

Talabardon & Gautier, Paris / Guillaume Benoit.

https://www.patrickdamiaens.info