ORNAMENTSNIJDER , Patrick Damiaens
'Steeds nieuwe uitdagingen'
Tekst: W. Moris
We moeten de oude ambachten koesteren, als cultureel erfgoed
. Patrick Damiaens behoort tot een uitstervend ras. Hij is de laatste voltijdse
houtornamentist van Vlaanderen , gespecialiseerd in de authentieke Luikse ornamentiek . Een métier waar je
monnikengeduld bij nodig hebt . “Maar iemand moet nu eenmaal het historische
erfgoed van ons land in ere houden.”
Het begin van elke werkdag ziet er voor Patrick Damiaens
(47) grotendeels hetzelfde uit: hij trekt zijn witte stofjas aan, gaat naar
zijn werkbank en neemt een van zijn vierhonderd netjes gerangschikte beitels
ter hand. Om vervolgens te snijden, en
het hout vorm te geven en te modeleren
tot hij de perfectie gevonden heeft.
Het vergt veel van zijn concentratie.
Meestal hangt er een gewijde stilte in zijn atelier , al luistert de
Maaseikenaar soms ook naar klassieke muziek, liefst die past bij de stijl
waarin hij aan het werken is.
 |
| Houtsnijder Patrick Damiaens |
Luiks Houtsnijwerk
In tijden waarin industrieel gefabriceerde designmeubelen
het gros van de interieurs inpalmen, is het ambachtelijke houtsnijwerk van
Patrick bijna “een daad van verzet”. Hoe
raakt een jonge kerel geïnteresseerd in een oud ambacht als ornamentist en meer
specifiek in Luiks houtsnijwerk? “Tja, hoe
gaat dat? Mijn ouders trokken me als kind overal mee naartoe, soms tegen mijn
zin. We gingen veel naar musea.
In de bib zat ik altijd in de boeken die je
niet mocht uitlenen : over geschiedenis archeologie en kunstgeschiedenis. Ik
wou eerst archeoloog worden, maar ik had er de brains niet voor.
Ik kwam op een
vakschool terecht, en heb daar zes jaar
meubelmakerij en één jaar aan houtsnijden gedaan. Daarna heb ik nog een
opleiding ornamentist van drie jaar gevolgd in Luik, aan het befaamde Don Bosco
Instituut. Ik heb daar de smaak helemaal te pakken gekregen, samen met mijn
voorliefde voor archeologie en kasteelbezoeken.
 |
| Patrick Damiaens, ornamentsnijder |
Eén van de specialiteiten van Patrick Damiaens , is de
Luikse ornamentiek. ‘Het is een onderdeel van een totaaldecoratie die in de 18de
eeuw in de regio veel voorkwam.
Limburg behoorde toen tot het Prinsbisdom Luik
. ‘De Luikse stijl’ is een lokale interpretatie van de Franse hofstijlen, maar
steeds met eigenheid en identiteit in de uitvoering .
Zo is Luikse ornamentiek
gedetailleerder en fijner in uitvoering. Dit betekent onder meer dat de
houtornamentist heel creatief moet zijn om het karakter en de expressie vast te
leggen. Het maakt dat deze decoratieve toepassingen nooit als te zwaar
overkomen , eerder geraffineerd. Door die verfijning is het een heel delicate job. Ik zit meestal
te werken in een houtdikte van 2,5 tot 5 mm.
Versailles
 |
| Galerie de Glaces, Versailles |
Elk jaar gaat de houtornamentist enkele keren naar Versailles om
er het houtsnijwerk en karakter ervan te
bestuderen. “En telkens vallen me weer andere details op “. “Het is daar een
waar feest “. Met het oog op research
verzamelde Patrick al zo’n 500 boeken met illustraties van ornamenten.
Sommige dateren uit de 19de eeuw . De ambachtskunstenaar viste ze op
in antiquariaten.
Alleen al de voorbereiding van een opdracht- het opzoek- en
tekenwerk kan heel arbeidsintensief zijn. Voor hij aan een opdracht begint ,
tekent Damiaens het ornament en het meubel
op ware grootte . Elk technisch detail ,lijstwerk en decoraties tekent hij precies
uit. Vervolgens maakt hij met een rood
schetspotlood de ornament keuze, waarvan later de blauwdruk wordt
gemaakt.
Met deze tekeningen bezoekt hij
de meubelmakers waarmee hij samenwerkt . Het maken van een meubel besteedt hij uit. “Je kan niet tegelijk een goed
meubelmaker zijn en een goed ornamentist” , is zijn filosofie.
 |
| Maten nemen, Patrick Damiaens |
Damiaens gebruikt bij voorkeur Franse eik ,” kwartier
gezaagd “, een houtsoort die zich uitstekend
leent voor dit soort werk . Na enkele weken kan hij de eerste panelen
ophalen bij de meubelmaker waarna het
werk van de ornamentist kan
beginnen.
Weken tot maanden kan het
duren tot alle aparte meubeldelen gedecoreerd zijn met de fijnste ornamenten .
Met respect , geduld en veel vakmanschap
sculpteert Damiaens elk motief
dat hij de juiste expressie en karakter heeft vastgelegd. Waarna ze terug naar
de meubelmaker gaan die ze met zorg en op
authentieke in elkaar past.
OLV ‘Sterre Der Zee’
Luiks meubilair en
ornamentiek is maar één van mijn
specialiteiten , maar als iemand een binnendeur in neogotische stijl of in
Italiaanse barok vraagt, dan maak ik dat ook.
Ik vervaardig trappen , lambriseringen , buitenschrijnwerk, historische restauraties, met de nodige
research , wat je maar wil . Als er maar ornamenten op aangebracht zijn.
Soms
heb je dan van die opdrachten die je kort aan het hart liggen , van een grootste
of belangrijkste opdracht in die 25 jaar
wil hij niet horen, maar het door hem vervaardigde draagstel (2002) voor de Dragergilde van de ‘Sterre Der Zee’ , het genadebeeld in de
Mérodekapel van de OLV basiliek te Maastricht , is een opdracht waar hij nog
steeds trots op is.
Af en toe werk ik
mee aan reconstructieopdrachten zoals het sterrenrestaurant Vivendum in Dilsen , België (2005) gevestigd in de
Oude Kapelanij die moest gerenoveerd worden .”Een smakelijk geheel is het
geworden” lacht Damiaens. Je moet de mensen respecteren
die de mogelijkheid hebben smaakvolle
gebouwen een nieuw doel en toekomst te
geven .
 |
| OLV 'STERRE DER ZEE ' MAASTRICHT |
Japan
Zelfs tot in Japan staat er werk van Patrick Damiaens. “Japanners komen vaak naar Brugge, om
helemaal in ‘Europese ‘stijl in het huwelijk te treden . Nu was een
japanner op het lumineuze idee gekomen
om zijn landgenoten in eigen land in die stijl te laten trouwen.
Hij kocht in
Zuid Limburg bij een handelaar van oude
bouwmaterialen een kerkje in gotische
stijl. Gebouw en interieur werden per
container naar Japan verscheept.
De inboedel was aardig beschadigd of zelfs gehele stukken weg , dit moest voor het inschepen hersteld worden in
ons atelier.
De laatste tijd heb ik
de charme van de 17de
eeuws Engelse houtsnijders ontdekt , een hoog- relief techniek , die voornamelijk in lindehout uitgevoerd is . ‘Iets wat totaal onbekend is in deze contreien’ vertelt Patrick . Soms verrast Damiaens de klant door
bijvoorbeeld te kiezen voor deze vrij onbekende techniek.
 |
| Hoog-relief Houtsnijwerk in de stijl van Gibbons |
“Een Duitse tandarts stelde ik voor een festoen in lindehout te
maken , waar zijn monogram en zijn tandartsinstrumenten
in verwerkt waren” . Patrick Damiaens doet niets liever dan de klant bij de
ontwikkeling van het eindproduct te betrekken,
en op deze manier worden unieke
en gepersonaliseerde producten gecreëerd.
‘Museum aan het Vrijthof ‘
 |
| Opdracht voor het Museum aan het Vrijthof, Maastricht |
Hij droeg een steentje bij in de verbouwing van het ‘Museum aan het Vrijthof ’ te Maastricht, het voormalig ‘Spaans Gouvernement ’ , een
uniek museum dat na de verbouwing 3 maal groter wordt.
De ‘ Ancien Regime Zaal ‘ zal hoofdzakelijk
gewijd worden aan de
kunstambachten uit de 18de eeuw.
In samenspraak met de
conservator werd één van mijn werken
aangekocht.
Het in eikenhout
gemaakte ornament is gesneden in
‘ Rococo stijl ’ , een appliqué met
engelenkopje , en zal opgenomen worden in de vaste collectie van het Museum.
“Wat ik zo interessant vond , is dat het wordingsproces , de creatie van het kunstwerk afgelopen maanden vastgelegd
werd door een Nederlandse filmploeg
“ vertelt Damiaens. Deze film zal getoond worden in het museum, samen met mijn
kunstwerk .
Deze educatieve film dient
om de bezoeker een beter beeld te laten krijgen van de complexiteit van mijn
Métier. “Wat ik nu doe, is ook een beetje archeologie. Ik hou een oud
kunstambacht levend.”
Don Bosco Liége
 |
| 1988, De zesde van links is Patrick Damiaens |
De opleiding ornamentsnijden die hij volgde aan het
vermaarde Instituut Don Bosco- Liége is uniek. In Europa heeft men enkel in
London en Parijs een opleiding van dit
niveau . “Dat maakt het net zo jammer dat het Instituut zich genoodzaakt
ziet om vanaf dit jaar te stoppen met de opleiding, die 115 jaar heeft bestaan”
zucht Patrick. “Er was totaal geen gebrek aan studenten, maar omdat het
Ministerie van Onderwijs vreemde eisen oplegt, zoals een verplichte
vooropleiding meubelmakerij, en deze eis gekoppeld aan de nodige subsidies verplichte de school zich deze afdeling te
sluiten. Dit soort beslissingen heeft hem extra gemotiveerd om de
kunstambachten meer onder de aandacht te brengen en te promoten.
Pearls of
Craftsmanship
Zo heeft hij onlangs ‘ Pearls of Craftsmanship’ opgericht
samen met zeventien Belgische en
drie Nederlandse ‘ambachtslieden, allen
van hoog niveau’. Onder hen een
wapengraveur, lijstenmaker,een kleermaker,een Trompe l’oeil schilder ,, We zijn
nog op zoek naar andere meester-vaklieden”
maar het zal niet gemakkelijk zijn.
 |
| De eerste expositie van 'Pearls Of Craftsmanship' in Kortrijk (Classica) Patrick Damiaens in gesprek met Howard Gutman Amerikaans Ambassadeur, zijn vrouw en Stefaan Declerck |
|
Het is belangrijk dit stukje kleurrijk patrimonium te promoten, de
mensen te overtuigen van een duurzaam alternatief en te verenigen onder een overkoepelend
Quality Label.
Als we niet snel ingrijpen,
gaat een stukje patrimonium verloren. Ik
heb het zeer onaangenaam gevoel dat er na mij niemand meer komt in de
ornamentiek. Ambachtslui lijken wel een uitstervend ras.
Gouden
Ereteken Eliten der Arbeid
Mijn werkzaamheden
als houtornamentist schenkt me reeds meer dan 25 jaar enorm veel
voldoening en beschouw zelfs mijn werk als een persoonlijke missie, een
opdracht die er uit bestaat ' kwaliteitsvol werken' uit te dragen naar mijn
omgeving, een soort van ambassadeur te zijn in mijn métier en op deze wijze de
volgende generaties kennis te laten maken met de complexiteit van mijn beroep.
Deze passie en
ingesteldheid was bij een aantal technische comités, deskundigen en juryleden
'Eliten van de Arbeid' uit de houtsector niet onopgemerkt gebleven.
Het Commissariaatgeneraal
der Regering en het Koninklijk Instituut der Eliten van de Arbeid heeft mij
gelauwerd omwille van mijn uitzonderlijke inzet, mijn professionalisme en
standvastigheid, en heeft me met Koninklijk Besluit het Gouden Ereteken 'Eliten
van de Arbeid' beloond.
 |
| Gouden Ereteken Eliten der Arbeid |
Tekst: W. Moris
