 |
| Garderobekast in Luikse stijl | l’Hôtel des Ventes Élysée in Luik |
De Meubelmaker Jean Mullens uit Luik
Garderobekast in Luikse stijl
l’Hôtel des Ventes Élysée in Luik
Op 25
januari werd er in l’Hôtel des Ventes Élysée in Luik een eikenhouten garderobe
kast 'Luikse stijl' geveild. De kast was gesigneerd door Jean Mullens uit Luik
en stond 4000-5000 euro geprijsd.
Toen ik ze online in de cataloog ontdekte,
zei ik bij mezelf: ‘ha, dat type van kwaliteit komt me bekend voor’. Ik kwam
dit soort kasten in de periode 1986 - 1990 namelijk geregeld tegen op
evenementen in Luik of in het atelier-toonzaal van Jean Mullens en had toen
reeds een persoonlijke professionele mening over dit soort garderobe kasten.
Ik
was eigenlijk een beetje nieuwsgierig en wou weten of ik nog steeds dezelfde mening had dus op zondag 24 januari ben ik toch even
naar Luik gereden om te gaan ‘nieuwsgierigen’.
Jean Mullens, ébéniste
Wie is Jean
Mullens? Jean Mullens is een meubelmaker en zijn atelier lag in de Rue Adolphe
Borgnet 26 in Luik. Overleden te
Liège op zaterdag 29 januari 2011 op 78 jarige leeftijd
In de
periode 1980-1991 waren er een aantal houtsnijders die in onderaanneming werkten voor deze
Luikse meubelmaker. Ook ikzelf heb in de periode 1989 tot en met 1991 op
geregelde tijdstippen voor het atelier Mullens een meubel gesculpteerd.
De
meesten van deze sculpteurs-houtsnijders
hebben persoonlijke ontwerpen gemaakt voor het atelier Mullens en hielden zich
thuis in hun eigen atelier bezig met het uitsnijden van deze composities van
ornamenten. Ik ken deze houtsnijders (bijna) allemaal met naam en ook de
chronologie ervan toen ze actief waren voor het atelier Mullens.
Aan de
kwaliteit van het snijwerk kon je meestal opmaken wie het gesneden had. De ene
houtsnijder presenteerde een wat beter resultaat dan de andere en deze gezonde
competitie hield je scherp en een beetje gezonde jaloezie tussen de
houtsnijders was toen de normaalste zaak.
Kwaliteit was op dat moment geen
ijkpunt voor degene die het meubel kocht. Wel was het een belangrijk gegeven
dat het meubel afkomstig was van het betreffende atelier.
De jaren ‘70
– ‘80 waren gouden jaren voor het atelier Mullens: een relatief grote groep mensen zat verveeld
met hopen geld, als u begrijpt wat ik bedoel en zagen dit zuur verdiende geld
graag geïnvesteerd in een kast van een bekend Luiks atelier.
Er werden voor
bepaalde types kasten bedragen neergeteld waar je als jonge snaak alleen maar
van kon dromen en toen op dat moment niet begreep waarom deze "Luikse
kasten" zoveel moesten kosten.
Luik
Zelf volgde
ik in Luik tussen 1986-1989 de 3 jarige opleiding Luiks houtsnijwerk (Section
sculpture) aan het Don Bosco Instituut aan de Rue des Wallons en werden we door
onze 'professeurs sculpture sur bois' de correcte wijzen aangeleerd hoe we
ornamenten moesten tekenen, composities ontwerpen en modeleren van individuele ornamenten in hout.
Deze mensen leerden ons een correcte visie te krijgen over hoe bepaalde
ornamenten verhoudingsgewijs in vorm en dikte er uit moeten zien, maar ook - en
niet onbelangrijk-, hoe het niet moest.
Als je 3
jaar in Luik hebt vertoefd dan leer je aardig de stad kennen. Zo kwam ik in de
jaren 1986-1989 ook wel eens in de Halles de Foire (Expo hallen) in Coronmeuse’ dat
gesitueerd is aan de rand van Luik richting Maastricht aan de oevers van de
Maas.
Jaarlijks waren er een aantal exposities en jaarmarkten zoals VERT en
Habitat waar meubelmakers zoals Jean Mullens en zijn directe concurrent Yvan
Guilmot steeds aanwezig waren.
Jaar na jaar zag je hun stands synchroon groter
worden en ook de folders en magazines werden steeds luxueuzer en dikker. Hilarisch
soms: had Y.Guilmot in het voorjaar op VERT een folder met twee omslagen dat
had Mullens in het najaar op Habitat er
eentje met 4 omslagen. Ze konden elkaar het licht in de ogen niet gunnen.
Stond de ene met Koningin Fabiola in zijn
folder afgebeeld, moest de andere ook een manier vinden om een bekend gezicht
voor zijn prospectie te vinden. Voor Mullens was dat de Paus Johannes II in
1991.
De twee vonden steeds een manier om het belang van het hun atelier in de
kijker te plaatsen en werden steeds creatiever om de lat op deze manier hoger
te leggen. Eén anekdote van mijn leraar in Luik die me steeds is bijgebleven:
"ze zijn zelfs ooit op een van deze evenementen op de vuist gegaan."
 |
Jean Mullens, Luik
De betreffende kast op de cover van een prospectie |
Guilmot
En vele
jaren later kwam ikzelf in aanvaring met Dhr. Guilmot. Ik stond net als hem op
de Brusselse beurs Art et Artisan (1997) in het trammuseum in Woluwe. Bij de opbouw
van de stands, enkele dagen voor de start van het evenement had hij me opgemerkt
en was hij gaan klagen bij de organisatie.
Hij vond en stond erop dat hij de
exclusiviteit moest krijgen wat Luikse meubels betreft. Niet iedereen in de
organisatie was met hem eens want ik ook had namelijk betaald om mijn
vakmanschap te tonen aan een groot publiek. Maar toch werd me gevraagd om de
Luikse kast die op mijn stand stond te verwijderen.
Als tegenprestatie zou ik
een interview op RTBF radio krijgen en mocht ik in discussie gaan met Guilmot
wat Luikse meubels betreft. Op dat moment heb ik dan toch voor een advocaat
gekozen. ‘s Anderendaags, de dag voor de opening, heb ik het naamkaartje van
mijn advocate afgegeven aan de organisatie met de mededeling dat als er nog
problemen waren, dat ze haar maar moesten bellen. Opeens was er geen probleem
meer!
En enkele dagen
later heeft moeder natuur, mede door ontbrekende restauratiesubsidies aan de daken van het trammuseum, ervoor
gezorgd dat zijn grote stand vol Luikse meubels waterschade opliep. Zoete wraak
op dat moment. Men zegt dat je nooit kwaad mag spreken over de doden, maar ik
moest het toch even kwijt, nu ik het nog kan.
Terug naar
de Luikse garderobe kast
De garde
robe is rond 1989-1990 ontstaan, waarom? Deze bewering kan ik staven omdat ik 4
a 5 jaar lang het gamma aan prospecties
aangeboden door Jean Mullens en Y. Guilmot op VERT en Habitat steeds als
souvenir meegenomen heb. Aangezien de folder in full color was en reeds met 5
omslagen en dat de betreffende garde-robe niet in vorige prospecties voorkwam,
kan ik deze garderobe kast plaatsen in dit tijdsframe.
Maar wie
heeft ze nu eigenlijk gesneden? Zeker is dat het niet iemand van Don Bosco is
geweest. We herkennen niet de hand van iemand die een opleiding aan Don Bosco
in Luik heeft genoten: niet wat betreft het ontwerp en zeker niet wat de
uitvoering betreft.
Even naar
één van mijn ex-leraars getelefoneerd en hem wat afbeeldingen die ik nam in Luik per mail gezonden, met de vraag wat meer uitleg te verschaffen.
Hij zei me dat
hij in +/-1980-1982 weliswaar een aantal
kasten voor Jean Mullens had ontworpen en gesneden maar dat het betreffende
exemplaar niet van zijn hand was. Hij herkende wel vormgeving en een aantal
specifieke details die hij ontworpen had
in +/-1980.
De basis van de toenmalige ontwerpen was het boek Château Rambouillet uit 1978, een A3 formaat farde van dit Frans kasteel vol met detail opnames van het interieur. En effectief op de garderobe kast herken je de vormgeving en composities die eerder Frans als Luiks aandoet. Waarschijnlijk zijn de ontwerpen op de kast 'recyclage' van de ontwerpen van mijn ex-leraar, een manier van werken dat veel voorkwam. Hij zei me ook dat hij in 1985 leraar aan het Don Bosco instituut is geworden, en dat hij verplicht werd, wat logisch is, een andere manier van ontwerpen "De Luikse manier" heeft moeten aanleren.
Een mogelijke recyclage van een ontwerp dus. Het leek hem erop dat
de originele ontwerpen die waarschijnlijk voor een ander smaller meubel gediend
moeten hebben, op een ondoordachte manier verticaal uitgetrokken zijn geworden
en dat er kleine aanpassingen doorgevoerd werden zodat het kon dienen als nieuw
ontwerp voor een garderobe kast.
En net als ik was hij er ook van overtuigd dat
het geen student van Don Bosco was. Terloops vertelde hij me ook dat in de
periode 1980-81 een garderobe kast van Mullens 600.000 Bfr koste ( 15.000 Euro)
en dat hij om ze te sculpteren, 60.000 Bfr (1500 Euro) kreeg. Ter vergelijking: de prijs van een vierkante
meter bouwgrond in +/-1980 moet zo rond de 400-600 Bfr (10-15 euro) hebben
gelegen, dan heb je een beter voorstelling van de kostprijs van een meubel bij
Mullens. Dit even ter info
Een andere
school in Luik waar men de opleiding houtsnijden kon volgen was het instituut
Saint-Laurent: gelegen in het centrum van Luik en eeuwige rivaal van Don Bosco
wat houtsnijwerk betreft, doch met een mindere reputatie dan het Don Bosco
instituut.
 |
Duidelijk te zien op deze foto, zelfs met strijklicht
geen diepgang of reliëf op de panelen |
We denken allebei dat de sculpteur van de kast iemand is geweest van
deze school. Alles wijst erop: geen traditioneel ontwerp; de afwerking en de
naïviteit in de uitvoering. Dus even
contact opgenomen met de toenmalige docent houtsnijden van het Saint Laurent
instituut die in Chaudfontaine woont. Aan de techniek te zien deed het
hem denken aan een houtsnijder uit de jaren 70 namelijk de sculpteur Daoust,
uit Angleur.
Met deze bewering schiet ik niet echt op en kan ik dus naast me
neerleggen: het is zeker geen kast uit de jaren 70. Toen maar
eens op zolder gekeken. Ik heb veel documentatie materiaal en in de farde van
de periode Mullens kwam ik een aantal copies tegen gemaakt van tekeningen op
kalkpapier en die Jean Mullens me had meegegeven om als inspiratiebron te
dienen bij het ontwerpen.
Sommige van deze tekeningen op kalk heb ik verkeerd gekopieerd en staat
de tekst in spiegelschrift; andere zijn dan weer correct. Duidelijk zichtbaar
is de stijl van ontwerpen die overeenkomen met het snijwerk op de kast. Er zijn
vele referenties in stijl aanwezig.
Ook is er een Franstalige
tekst aanwezig op een tiental ontwerpen, die aanduiden waarvoor de
ontwerpen dienden. Een beetje een anticlimax op dit moment, maar misschien komen we in de toekomst te weten van wie deze kast heeft gesneden.
De
ornamenten op de garderobe kast.
De
acanthusblad motieven zijn buiten verhouding; hebben geen diepgang; zijn niet vloeiend mager uitgetrokken en hebben geen cohesie. De
composities van de ornamenten op de deuren zijn gewoon veel te dun gesneden.
Sommige
mensen denken soms "hoe fijner iets gesneden is, hoe mooier", en ja
dit klopt, maar deze garderobe kast is niet fijn gesneden, maar te dun. De
gebruikelijke 5 a 7 mm diepte is gewoon niet meer aanwezig. Wat deze man heeft
gedaan is alles zo dun mogelijk te snijden op één niveau zonder reliëf en zonder karakter.
Kleine twijgjes en takjes krijgen een korte levensduur ze breken snel, het gebeurd zelfs bij het kleuren en of afwerken van de kast twijgjes reeds afbreken, nog voor dat het meubel bij de klant geraakt.
 |
| Reeds afgebroken twijgjes |
Zo heeft de palmet centraal
bovenaan op het paneel, en dit volgens de regels
van de kunst toch altijd minimum 7 mm hout nodig ( in verhouding met de
grootte) om tot een mooie vormgeving te komen. Nu ziet ze er plat uit met overvloed aan nerfjes-groefjes (brettées) die overdreven zijn, het ziet er een beetje uit als bruin golfkarton.
De compositie van ornamenten en het ontwerp heeft eigenlijk niets meer
met de authentieke Luikse stijl te maken. De composities zijn gebaseerd op Franse ornamenten en worden kris kras gebruikt in de compositie en dit op de meest
bizarre en onlogische plaatsen, op deze manier heeft het geheel
geen samenhang meer. Maar velen geïnteresseerden zullen zich laten vangen door het "fijne uiterlijk". Ik beschouw het persoonlijk, een gebrek aan fantasie. Maar iedereen mag zijn mening hebben.
De kast werd
geveild voor 7600 Euro zonder veilingkosten. (+25%, 9500 Euro totaal) Toch wel wat geld voor een kast die nog maar een 30-35 jaar oud is.
__________________________________
________________________
