Vakwerkhuizen met houtsnijwerk | Houtsnijwerk bijgebouwen | Ornamenten en snijwerk aanbrengen op houten bijgebouwen | Houtwerken van Bart Deroye

Melsungen, Vakwerkhuizen en houtsnijwerk in Duitsland

Duitse vakwerkgevels

Vakwerkhuizen met houtsnijwerk

Waarom toch de wereld rondreizen als er dichtbij zoveel te zien is? Reeds vele jaren neem ik een korte of een langere vakantie in Duitsland. Door woonachtig te zijn in Limburg versta ik de taal gemakkelijker en bovendien ben ik er zo met de wagen.

Wie geregeld het Duitse platteland doorkruist en de dorpjes en middelgrote steden bezoekt, zal het het groot aantal vakwerkhuizen  direct zijn opgevallen. Ook de diversiteit aan landschappen, regio's en cultuur is er bijzonder groot, wat me steeds weer verbaast. 

Overal ter wereld worden huizen met een houten constructie gebouwd, maar nergens op de wereld zijn er zoveel vakwerkhuizen gebouwd als in Duitsland, blijkbaar 2,5 miljoen stuks. 

Vakwerkbouw was eeuwenlang erg populair in een groot deel van Europa. Het was de goedkoopste manier van bouwen op plekken waar hout, wilgentenen en leem in overvloed waren. In Duitsland zijn zeer veel historische vakwerkgebouwen overgeleverd, met name in de lager gelegen streken waar steen schaars is.

Neurenberg (Nürnberg)

Rotenburg an der Fulda

Elke regio in Duitsland heeft zo zijn eigen stijl in het construeren en decoreren ( houtsnijwerk en ornamenten ) van vakwerkhuizen.  In Nedersaksen domineren siervormen met veel houtsnijwerk zoals zonneschijven, sierlatten, lijsten met figuren en inschriften en wordt de Frankische en Allemanisch vakwerkbouw vooral gekenmerkt door fantasievolle figuren.

Vakwerkgevels, kleine raampjes met roedeverdeling – vakwerkhuizen hebben charme en zijn een sprekend voorbeeld van ecologisch en esthetisch verantwoorde houtbouw.

Zoals ik reeds vermeldde: het Duitse vakwerklandschap is rijk aan stijlen, vormen en kleuren, maar toch steeds met regionale herkenbaarheid. Wie de Duitse Vakwerkroute met zijn idyllische landschappen en romantische stadjes volgt, maakt onderweg kennis met alle facetten van de Duitse vakwerkkunst: veel huizen en boerderijen in  de kleine en iets grotere steden zijn opgetrokken volgens deze zeer oude bouwwijze. 

De witte of kleurrijke gevels met de donkere balken zijn niet te missen fotogenieke objecten. Zij dateren vaak uit de 16e en 17e eeuw, maar sommige huizen zijn nog ouder, maar de techniek van het huizen bouwen met takken en leem is echter veel ouder en gaat terug naar de Steentijd rond 5000 v. Chr.

Spangenberg

De Duitse Gotische en renaissance vakwerkbouw heeft een typische decoratieve stijl met vaak rijke versieringen en houtsnijwerk en een groots monumentaal aanzicht.

Er is een speciale Vakwerkroute in een aantal regio's, die loopt van aan de Elbe tot aan de Bodensee, waarbij je goed kan zien dat elke regio zijn eigen karakteristieke vakwerkstijl heeft. We hebben al een aantal van deze routes gedeeltelijk afgelegd. Er is een bijzonder praktisch website die deze routes in de kijker plaatst: 

 https://www.deutsche-fachwerkstrasse.de

Tal van feesten, markten en evenementen bieden de bezoekers het hele jaar door afwisseling en inspiratie. Of u de Duitse Vakwerkroute nu aflegt met de fiets, de auto, de camper of de trein, u zult in elk geval ontdekken waarom vakwerk in Nedersaksen zo anders is dan aan de Bodensee.

 

Rothenburg ob der Tauber

Rothenburg ob der Tauber

Vakwerk is een bouwwijze om muren te maken, waarbij de dragende structuur uit houten balken bestaat. Het vakwerk bestaat uit een geraamte van horizontale en verticale balken met soms diagonale balken erin verwerkt. 

Het bewerken van hout voor het skelet was een secuur werk met een slim systeem van nummering om later op de bouwplaats op de juiste manier in elkaar gezet te kunnen worden. De opvulling kan bestaan uit vlechtwerk van tenen van wilg, eik, vuilboom of hazelaar dat bestreken is met een mengsel van stro en leem.

Later werden ook bakstenen gebruikt als opvulling die al dan niet werden bepleisterd. Aanvankelijk bestond het dak uit stro totdat dakpannen in gebruik kwamen. 

Het dak had een ruime oversteek zodat de kwetsbare muren zo min mogelijk te lijden hadden van weersinvloeden. De onderkant van het bouwwerk, waar toch regen tegenaan kon plenzen, werd bestreken met teer om de werking van het water tegen te gaan.

Oorspronkelijk pasten vakwerkgevels onopvallend in het landschap door de kleur van de gebruikte leem. Later werden de wanden witgekalkt en staken ze sowieso af tegen het balkenwerk. 

In veel gevallen werd dat balkenwerk extra donker geverfd. Op veel plaatsen, vooral in de Eifel, werden de balken zelfs zwart geschilderd en in andere delen van Duitsland groen, blauw of een andere kleur om op deze manier nog meer contrast te krijgen maar ook om hun regio identiteit te benadrukken.

BAMBERG

Dinkelsbühl

Limburg an der Lahn

Een snijwerk in natte eik.

In 2020 had één van mijn cursisten me de vraag gesteld of hij in een stukje eikenhouten balk dat hij zelf zou meebrengen een geometrisch motief mocht snijden als oefening. Een voorstel waar ik geen probleem mee had. Ik sta steeds open voor wat betreft persoonlijke projecten, zolang deze maar realistisch zijn.

Cursist Bart Deroye is eigenaar van 'Houtwerken' en is gespecialiseerd in het ontwerpen en de constructie van unieke houten bijgebouwen, en wou op een originele manier en dit op een zichtbare plek zijn creaties een signatuur meegeven zodat volgende generaties nog steeds een origineel Bart Deroye bijgebouw met één oogopslag zouden herkennen.

Zijn website  

https://db-houtwerken.be

 

In de cursus houtsnijden

Toen Bart Deroye op een donderdagavond de cursus binnenstapte met een blok eikenhout werd ik  na een kort visueel onderzoek van het hout toch wat sceptisch  en vertelde ik hem dat het geen lachertje zou worden om  kwalitatief snijwerk te leveren in dit soort hout. Maar wat ik niet wist was dat deze eiken balken waarmee hij bijgebouwen maakt nog nat zijn. Het is  dus niet de eik waar we normaal mee werken en het was voor mij een eerste ervaring hiermee te werken.

Nat eikenhout heeft zo zijn voor en nadelen. Het meest opvallende zijn je handen: ze worden ontzettend snel en overvloedig paar-blauw. Het is een reactie van je transpiratievocht (zweet) en het looizuur dat zich in eikenhout bevindt. Met wat oxaalzuur kan je dit snel van je handen verwijderen. Of dit verwijderen een gezonde werkwijze is weet ik niet.

Laat ook geen natte balk op de schaafmachine liggen: het laat er roestplekken op achter. Ook niet vergeten je beitels proper te maken als je met natte eik hebt gewerkt anders zullen ook deze roest gaan vertonen.

 

 Een andere maar meer aangename ervaring is dat nat eikenhout zacht als boter is.

De verschillende stadia van bewerkingen.

______________________________

___________ Bart Deroye aan het werk

Een bijzonder geslaagd project van Bart Deroye 

Hieronder:

Een aantal detail opnames van houtsnijwerk, ornamenten en beeldhouwwerk, toepassingen op vakwerkhuizen.

Vakwerkhuizen en toepassing familiewapen

https://www.patrickdamiaens.nl

Een CARTOUCHE in Polyurethaan snijden | RAKU-TOOL MB-0670 | Polyurethaan modelplaat | SCABRO

 

Een CARTOUCHE in Polyurethaan snijden 

 RAKU-TOOL MB-0670 Scabro

__________________________________

_______________________

In het najaar van 2020 had ik een eerste kennismaking met polyurethaan. Ik was verzeild geraakt op een Amerikaanse website van een bedrijf dat reclameborden ontwerpt en vormgeeft. Je zult ze wel eens tegengekomen zijn op het internet:  die veelkleurige borden in reliëf, die langs de wegen of aan panden in Noord-Amerika staan. Borden die een restaurant, een pub, sportclub of bedrijf ... afficheren en in de kijker plaatsen.

Ik had altijd gedacht dat deze borden uit massief hout vervaardigd werden alhoewel me dit niet erg praktisch leek. Grote publiciteitsborden vervaardigen in massief hout is gewoon om problemen zoeken: de dagdagelijkse weersinvloeden zorgen ervoor dat kwalitatieve afwerking niet gegarandeerd kan blijven.

Een aantal voorbeelden die ik tegenkwam op het internet :

Maar op de Amerikaanse website las ik ergens dat deze publiciteitsborden vervaardigd worden uit polyurethaan high density board of precision board HDU.

En meteen was mijn nieuwsgierigheid getriggerd.

Dit leek me een interessant product om ook toe te passen op mijn eigen creaties. Een alternatief aanbod, zodat mijn klanten de mogelijkheid hebben om naast hout ook voor dit product te kiezen. Want om eerlijk te zijn, ik raad mijn klanten nooit aan om voor bepaalde creaties en vormgeving te kiezen als dit voor exterieur gebruik is. Het onderhevig zijn aan de weersinvloeden is steeds een zorg, te meer  omdat ik steeds een garantie geef: een garantie in massief hout en in een bepaalde vormgeving die ik echter niet kan waarmaken bij exterieur gebruik.

Na wat onderzoek door één van mijn cursisten, waar en hoe ik dit product in Europa verwerven kon, bleek een Duitse firma de fabrikant te zijn en waren er in Europa een aantal verdeelpunten van hun producten. Wat taal betreft was een filiaal in Nederland de meest logische keuze.

In een kort telefonisch gesprek met verantwoordelijke van de betreffende firma in Katwijk (Scabro) werd ik al snel wat slimmer. Ik vertelde hem wat eigenlijk de bedoeling was en zond hem per mail een aantal afbeeldingen van eigen creaties in hout. Ik vroeg hem of het mogelijk was om zulke werken te maken in  polyurethaan en blijkbaar was dat volgens hem geen probleem, zelfs niet voor buitengebruik.

De krimp van polyurethaan is bijna nihil; barst niet; is niet onderhevig aan weersinvloeden en kan zonder probleem geschilderd worden.

Raku-Tool MB-0670

Het is een waaier aan Raku-Tool producten met uiteenlopende eigenschappen die deze firma aanbiedt en volgens de verantwoordelijke was het product Raku-Tool MB-0670 voor mijn toepassing de beste keuze.

Hij verwees zelfs naar een aantal beelden van leeuwen op het dak van het Amstel Hotel in Amsterdam. Ook deze giganten waren vervaardigd uit Raku-Tool, maar dan de SB-0240.

Raku-Tool MB 0670 is de populairste allround polyurethaan modelplaat uit het programma! De kwaliteit is uitermate geschikt voor verschillende modellen, maquettes en mallen. De modelplaten staan bekend om de fijne oppervlakte structuur en goede dimensionale stabiliteit. Verder zijn alle modelplaten gemakkelijk te frezen met een goede spaanvorming. De MB-0670 wordt steeds vaker gebruikt om gedetailleerde 3D wandpanelen uit te frezen voor de meer luxueuze jachtbouw.

Er bestaan zelfs lijmsets (twee componenten epoxy en polyurethaan lijmen) voor RAKU-TOOL modelingboards en andere polyurethaan blokmateriaal modelplaten die krimpvrij, goed schuurbaar en op kleur gemaakt worden.

Na het telefonisch gesprek was ik snel overtuigd en ben toen overgegaan tot de aankoop van een Raku-Tool MB- 0670 plaat.

Mijn persoonlijk bevindingen

Na betaling werd me de modelplaat MB-0670 per post toegestuurd. Groot was ze niet, maar ik had ook om de kleinste versie gevraagd. Toch was ze  groot genoeg om er een leerrijk proef project mee uit te voeren. 

Het gewicht valt bijzonder mee. Raku-Tool is licht en de densiteit ervan ziet er compact en hard uit. Ik kon het niet laten en al snel lag de modelplaat op één van mijn werkbanken. Met diverse vormen van gutsen begon ik kleine gleufjes en groefjes te snijden. Bijzonder aangenaam materiaal, dat zich aangenaam laat bewerken. 

Zelfs de parallelle groeven met een V-beitel (burijn) bleven duidelijk scherp aan de bovenzijde en braken niet af.  Ik kon niet wachten om met een project te starten.  De plaat was 5 cm dik - een basis maat- en ik wou natuurlijk iets maken wat ik later nog zou kunnen gebruiken als een toepassing voor buiten. Ik dacht aan een cartouche waarbij ik  dan later nog de mogelijkheid had  om een cijfer of getal op het bolle deel van de cartouche te snijden zodat het nog zou  kunnen dienst doen als een mogelijk huisnummer. 

Duidelijk een project voor in de cursus houtsnijden dacht ik : zo kunnen de cursisten zelf meevolgen wat de voor- en de nadelen van het product zijn.

Ik had nog een mooie tekening van een cartouche gevonden op zolder, eentje van 1988, een origineel ontwerp afkomstig van het Don Bosco Instituut in Luik. Ik heb dit ontwerp overgebracht op de modelplaat en na het opzetten van een mondmasker – je weet maar nooit met deze producten -uitgezaagd met een decoupeerzaag. Het is bijzonder fijn stof dat vrijkomt bij het zagen. 

Het uitzagen ging echter bijzonder gemakkelijk. Er hoeft geen druk uitgeoefend te worden zoals dat is met hardere houtsoorten. Na het uitzagen heb ik de cartouche op een MDF plaat met een tweetal schroeven bevestigd en vervolgens  heb ik nog een horizontaal niveau rond het bolle deel van de cartouche aangebracht met behulp van een bovenfrees. Ook dit was geen probleem en ging erg vlot. Zelfs een diep niveau frezen  vormde geen probleem .

Het modelleren is een droom: er is namelijk geen houtstructuur aanwezig wat betekent dat je dus geen last hebt  van 'tegen de draad in snijden' of van 'kops hout'.  De mogelijkheid om in alle richtingen te snijden zorgt ervoor dat het snijden en vormgeven erg vlot vooruitgaat.

Bij het starten van het project bestaat de mogelijkheid tot ruw modelleren. In deze fase kunnen er zelfs  met de gutsen grote brokken uit de modelleerplaat verwijderd worden  en dit zonder negatieve gevolgen. Ik bedoel daarmee dat er per ongeluk delen van de vormgeving meekomen die eigenlijk hadden moeten blijven staan.

Het snijden is erg aangenaam en erg vlot. Maar opgelet: als de gutsen niet scherp zijn of een braam hebben zal deze beitel imperfectie zichtbaar zijn in de snede.  Bij de afwerking van de cartouche is het gebruiken van schuurpaper  geen probleem. Ik  heb een aantal korrelgrofheden uitgeprobeerd en ben zelfs tot korrel 400 gegaan om te ervaren hoe het resultaat is. 

Uiteindelijk heb ik toch gekozen voor een toolmark finish ( zichtbare snede van de beitel) omdat na het verven deze afwerking er toch net iets 'echter' uitziet en  iets meer vakmanschap laat vermoeden dan een cartouche die geschuurd is en dan de indruk geeft dat ze uit een giethars of plastiek is vervaardigd.

Mocht je op zoek gaan naar iets negatiefs? In de afwerking van de cartouche, let je iets meer op bij het snijden. Je wil natuurlijk een mooi resultaat In deze fase worden de krullen iets fijner en dunner en blijven deze stukjes aan je gereedschap of vingers hangen. 

Het lijkt wel of ze statisch geladen zijn, maar dit is dan ook het enige negatieve en gebeurt enkel in de afwerking. In de vorige fases zijn de stukjes die weggesneden worden iets zwaarder en dikker, en blijven dan niet aan de gutsen hangen.

Ook dit nog !!!

Bij het schuren, zagen en frezen komt zeer fijn stof vrij dat irritaties aan de huid en slijmvliezen kan teweeg brengen. Bij het zagen kan door de warmteontwikkeling als gevolg van wrijving van het zaagje of de frees met het schuim ook (een beetje) cyanide-gas vrijkomen dat uiterst giftig is. Cyanide komt bijvoorbeeld ook vrij bij brand en dat maakt het inademen van rook gevaarlijk.

Mijn advies is daarom: Goed ventileren en adembescherming bij schuren, zagen en frezen.

In de maand september van 2021 verscheen ook een nieuwsbrief over mijn ervaringen. Deze RAMPF nieuwsbrief werd wereldwijd verstuurd naar alle afnemers van hun Raku-tool producten, om op deze manier mijn ervaringen met Raku-Tool te delen.

RAMPF RAKU-TOOL MB-0670

https://www.patrickdamiaens.nl

Instagram link